دسته: ضدعفونی و گندزدایی

واشینگ اتاق عمل-مراحل تمیز کردن، شستشو و ضدعفونی اتاق عمل

واشینگ اتاق عمل-مراحل تمیز کردن، شستشو و ضدعفونی اتاق عمل

فرایند واشینگ اتاق عمل ، یکی از اصول پایه و روزانه هر اتاق عمل محسوب می شود و باید به آن توجه اساسی نمود و هر پرسنل اتاق عمل از اهمیت این موضوع آگاه است و این فرایند به قدری مهم است که از معیارهای اصلی کنترل عفونت در اتاق عمل محسوب می شود و در صورت عدم انجام صحیح این فرایند در اتاق عمل تیترهای آلودگی اتاق عمل بالا رفته و منجر به عفونت های مکرر در بیماران می گردد و باید این فعالیت روزانه به نحو احسن انجام شود.

معمولا فرایند واشینگ اتاق عمل روزانه حداقل سه مرتبه در هر اتاق عمل انجام می شود و بسته به نوع جراحی های انجام شده در اتاق عمل می تواند دفعات آن بیشتر یا کمتر گردد.

 

نحوه واشينگ در اتاق عمل :

شستشو از بالا ترین قسمت مثل :چراغ سياليتيک شروع می شود ،کليه قسمتها حتی پایه وسایل با حرکت دورانی پارچه تمييز می شوند. کليه وسایل اتاق عمل اعم از ثابت و متحرک مانند : کوتر ،چراغ های سيا ليتيک ،نگاتو سکوپ، فلواسکوپ ، ساکشن و غيره به دقت تميز و ضد عفونی می شود ، پس از اتمام سطح ، کف کاملاً تميز می شود.این شستشو در آغاز و پایان هرروز باید انجام شود. تميز کردن تخت و ميز و سطوح و کف در بين اعمال جراحی نيز بایستی انجام شود. شستشوی کامل تمام محوطه ی اتاق عمل ، انبار ، پکنيگ ، دیوارها، سقف و چراغ های سقفی می تواند هفتگی انجام شود وسایل تا پایان عمل نبایستی جمع آوری و خارج شوند.

واشینگ اتاق عمل در بیمارستان
واشینگ اتاق عمل در بیمارستان

چند نکته :

  • پس از شستشوی هفتگی درصورتي که سيستم تهویه ی هوا وجود نداشته باشد می توان ازاشعه گذاری جهت استریل کردن فضا و قسمت هایی که قابل دسترسی نيست استفاده نمود.
  • کليه موارد توسط پرسنل دوره دیده انجام شده و سرپرستار ،اسکراب ، سيرکولر یا جانشين وی باید نظارت داشته باشند.
  • برای هر اتاقی بایستی وسایل شستشوی جداگانه استفاده شود همچنين برای قسمتهای مختلف و وسایل هر اتاق نيز بایستی از پارچه ی جداگانه استفاده کرد مثلاً : برای چراغ ، تخت ، کمد و…

مواد ضدعفونی کننده مناسب جهت واشینگ اتاق عمل:

برای این کار لیست محصولات زیر پیشنهاد می شود که میتوانید با مراجعه به هر کدام نحوه استفاده هر یک را مطالعه کنید:

ضدعفونی کننده سطوح ترالین

ضدعفونی کننده سطوح پرفورم

ضدعفونی کننده سطوح بیگوآنید فلش ان

ضدعفونی کننده سطوح اپیمکس

ضدعفونی کننده سطوح جرمی ساید اچ

 

نحوه استفاده از تی جهت تميزکردن کف اتاق عمل :

تکنیک سطل تمیز و کثیف – دو ظرف را از محلول ضد عفونی کننده آماده شده پر کرده و برچسب تميز روی یکی از ظرف ها و کثيف روی ظرف دیگری نصب میکنيم ، تی مخصوص را به محلول آماده شده در ظرف تميز آغشته کرده و سطوح کف زمين را باحرکت دادن مارپيچی ، تی کشی می کنيم سپس در صورت کثیفی تی آنرا در ظرف کثیف شسته و آبگیری نموده و مجدداً وارد قسمت تميز کرده و دوباره شروع به تی زدن می کنيم تا تمام کف اتاق و زیر ترالی وسایل کاملاً تميز شود.

پوستر آموزشی تکنیک سطل آب تمیز و کثیف
پوستر آموزشی تکنیک سطل آب تمیز و کثیف

همچنین جهت آشنایی بیشتر می توانید ویدیو زیر را تماشا کنید.

 

 

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

شستشو بدن بیمار با آب و صابون در مقایسه با فوم پاک کننده

شستشو بدن بیمار با آب و صابون در مقایسه با فوم پاک کننده

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

 

حمام در تخت غالبا برای بیماران بستری طولانی مدت در بیمارستان که قادر به خارج شدن از تخت و مراقبت از خود نیستند انجام می شود. بیماران فاقد هوشیاری و کما، بیماران دارای محدودیت حسی و حرکتی و بیماران سالخورده و ناتوان در این دسته قرار می گیرند.

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

اهمیت شستشوی بدن بیمار و حمام در تخت

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

 

مراحل حمام در تخت و شستشوی بدن بیمار

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

وسایل مورد نیاز جهت حمام در تخت بیمار

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

مراحل شستشوی بدن بیمار با آب و صابون:

1)         دستها را بشوييد.

2)         خلوت بيمار را فراهم كنيد.

3)         محيط وبيماررا آماده كنيد. (تنظيم درجه حرارت اتاق ، در صورت لزوم دادن لگن يا لوله)

4)         تخت را در وضعيت مناسب قرار دهيد.

5)         بيمار را به پشت بخوابانيد.

6)         لباس بيمار را از زير ملحفه در آوريد.

7)         صورت بيمار را بشوييد.

8)         گردن و گوش ها ي بيمار را شسته و خشك كنيد .

9)         دست هاي بيمار را بشوييد و خشك كنيد.

10)       سينه و شكم بيمار را شسته و خشك كنيد.

11)       پاهاي بيمار را بشوييد و خشك كنيد.

12)       پشت و ناحيه پرينه را بشوييد و خشك كنيد و پشت را با لوسيون 3 تا 5 دقيقه ماساژدهيد.

13)       ناحيه باسن را تميز كنيد.

14)      لباس بيمار را بپوشانيد ، مو ها را شانه كرده و خشك كنيد ، ناخن ها را بگيريد ، ملحفه ها را   عوض كرده و دست هاي خود را بشوييد و گزارش بيمار را ثبت كنيد.

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

مشکلات معمول در انجام حمام در تخت:

نیاز به وسایل متعدد

نیاز به پرسنل بیشتر

سختی انجام کار

آلودگی جانبی پرسنل و تخت بیمار

ناراحتی و شکایت بیمار

نیاز به مدت زمان طولانی جهت شستشو

استفاده از مواد شوینده و آسیب های ناشی از آن

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

مزایای فوم پاک کننده بدن

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

موارد کاربرد فوم شوینده بدن

شستششوی بدن بیمار حمام در تخت

نحوه استفاده از فوم پاک کننده بدن

جهت خرید محصول فوم پاک کننده دزودرم کلیک کنید

پاک کردن و ضدعفونی لکه های خونی

دستورالعمل پاک کردن و ضدعفونی لکه های خونی و مایعات بدنی از سطوح بیمارستانی

دستورالعمل پاک کردن و ضدعفونی لکه های خونی و مایعات بدنی از سطوح بیمارستانی

اصول اولیه و مهم در مدیریت اتفاقات لکه های خونی و مایعات بدنی در بیمارستان شامل موارد زیر می باشد.

  •  در نظر گرفتن احتیاطات استاندارد و استفاده از لوازم حفاظت شخصی (PPE)
  • قبل از ضدعفونی محل، بایستی لکه ایجاد شده پاک شود. برای این کار هیچ گاه از مایعات شوینده استفاده نکنید چون باعث گسترش آلودگی خواهد شد.
  •  از اعمالی که باعث بوجود آمدن آئروسل و پخش فضایی آلودگی می شوند اجتناب شود.

برای مدیریت آلودگی لکه های خونی و مایعات بدنی بایستی لوازم استاندارد شامل تی و سطل مناسب دفع زباله و همچنین نیروی آموزش دیده در دسترس باشند و افراد بایستی از محل لوازم مطلع باشند. محتویات جعبه اضطرار اولیه در شامل موارد زیر باشد:

کیسه های مقاوم و محکم و نشت ناپذیر و سطل زباله

پنس یا وسیله ای که بتوان بدون دخالت مستقیم دست وسایل آلوده یا شکسته یا پارچه های آلوده را جا به جا کرد

در حدود پنج قاشق غذاخوری گرانول پودری ضدعفونی که حاوی 10000 پی پی ام کلر آزاد یا معادل آن باشد

دستکش یکبار مصرف مناسب (دستکش ها از جنس وینیل مناسب نمی باشد).

محافظ چشم یا صورت

پیشبند یا روپوش پلاستیکی

ماسک برای محافظت تنفسی کاربر

سیستم زباله سوز یا بی خطر سازی زباله های عفونی

هیپو کلریت سدیم یا آب ژاول

نحوه اجرای مراحل مدیریت لکه های خونی و مایعات بدنی:

  1. پس از اتفاق حادثه و ایجاد آلودگی، نفس خود را تا زمان خروج از محل نگه دارید و هرچه سریع تر محل را ترک نمایید.
  2. مراقبت نمایید خودتان یا کسی با لباس آلوده از اطاق خارج نشود.
  3. به مسئول ایمنی اطلاع دهید.
  4. نیروی آموزش دیده، لباس ها و پوشش های حفاظتی را پوشیده آماده حضور در محل شود.
  5. ترولی وسایل مدیریت حادثه یا جعبه حاوی آنها را کنترل نمایید تا حاوی همه وسایل مورد نیاز در محل حادثه باشد.
  6. مدتی صبر کنید (حداقل 15 دقیقه) تا آئروسل های پراکنده در فضا نشست حاصل کنند.
  7. محل لکه و آلودگی را با حوله کاغذی و یا ماده جاذب بپوشانید. زیرا اکثر ضدعفونی کننده ها به دلیل وجود مقادیر زیاد پروتئین در خون و سرم تاثیر خود را از دست می دهند، بنابراین باید قبل از اقدام به گندزدایی توده ی مایع ریخته شده جذب دستمال حوله ای یا خاک جاذب شود.
  8. محلول ضدعفونی کننده مناسب (معمولا گندزدای سطح بالا یا وایتکس) را به آرامی روی جاذب و لکه ها بریزید. مدت زمان مورد نیاز برای گندزدایی را طبق راهنمای کمپانی یا دستورالعمل بیمارستانی (معمولا نیم ساعت) رعایت کنید.
  9. به وسیله پنس و یا فورسپس پارچه و قطعات شیشه را در داخل ظروف ایمن قرار دهید.
  10. سپس محل را مجددا تمیز کرده و عمل گندزدایی را تکرار نمائید.
  11. پنس و فورسپس را با ماده ضدعفونی، آلودگی زدایی کنید.
  12. کیسه حاوی مواد و وسایل آلوده را در سطل استیل درب دار برای اتوکلاو و بی خطرسازی ارسال نمایید.
  13. بعد از اتمام کار لوازم حفاظت فردی خود را به ترتیب از آلوده ترین قسمت در آورید ( دستکش-گان-عینک-ماسک-کلاه) و دست خود را با آب و صابون بشویید و ضدعفونی نمایید.
  14. در صورت نیاز گزارش و مستندسازی حادثه انجام شود

 جهت تماشای ویدیوی آموزشی پاک کردن لکه های خونی اینجا کلیک کنید.

پاک کردن لکه های خونی

فیلم آموزشی نحوه پاک کردن لکه های خونی از سطوح بیمارستان

فیلم آموزشی نحوه پاک کردن لکه های خونی از سطوح بیمارستان

این ویدیو تمامی مراحل پاک کردن و ضدعفونی کردن لکه های خونی را در محیط بیمارستان آموزش می دهد.
به تمامی جزییات دقت کافی داشته باشید:
از نحوه علامت گذاری محل حادثه، نحوه پاک کردن لکه خونی، نحوه ضدعفونی  تا ترتیب درآوردن لوازم حفاظت فردی
نحوه ضدعفونی کردن انکوباتور نوزادان

نحوه ضدعفونی انکوباتور نوزادان

نحوه ضدعفونی انکوباتور نوزادان

این ویدیو آموزشی نحوه تمیز کردن و ضدعفونی کردن سطوح و قطعات انکوباتور نوزادان را به همراه تمامی نکات تجربی و کابردی توضیح می دهد.
دقت کنید که برای ضدعفونی سطوح انکوباتور نوزاد بایستی از ضدعفونی کننده های سازگار و غیرالکلی استفاده شود تا آسیبی به آن وارد نشود.
دو محصول دسکوسپت اسپشیال و پرفورم که از محصولات شرکت آرکا بهپویان هستند برای این کار مناسب و استفاده از آنها رضایت مشتریان را به همراه داشته است.

نحوه ضدعفونی کردن انکوباتور نوزادان
نحوه ضدعفونی کردن انکوباتور نوزادان

مبحث جامع استریلیزاسیون و ضدعفونی

تعريف

استریليزاسيون فرآیندی است مطلق كه موجب از بین رفتن تمامی میکروارگانیسم­های زنده مي­شود. در حالی­که مواد ضدعفوني­ كننده (disinfectants) در سه درجۀ بر میکروارگانیسم­ها اثر دارند. درجۀ مقاومت ميكروارگانيسم­ها در برابر عوامل از نابودکننده­ی آن­ها(عوامل فيزيكي و شيميایي) متفاوت است كه در شکل 1-9 خلاصه شده است. اندوسپورها بيشترين مقاومت را دارند. به همين دليل، از آن­­ها برای ارزیابی عمل استریليزاسيون استفاده می­شود.

شکل 1-9. مقاومت ميكروارگانيسم­ها در برابر عوامل نابودكنندۀ آن­ها(فيزيكي و شيميایي).

 همانطور که ملاحظه می شود باکتری های بویژه نوع وژتاتیو (در حال تکثیر) کمترین مقاومت را در برابر عوامل استریل و ضد عفونی کننده دارند وبرعکس پرون ها بیشترین مقاومت را دارا می باشند. از اسپور ها که مقاومت بالایی دارند برای تست بیولوژیک صحت و سلامت دستگاه استریل کننده استفاده می شود.

همان­طور كه در شکل 1-9 مشاهده مي­شود، پروتئين پریون (Prion) به عنوان يك نوع عامل جديد عفوني خاصیت بیماری­زایی دارد  مقاومت اين عامل عفوني در برابر استریليزاسيون حتي بيشتر از اندوسپور است. با توجه به گزارشات حاکی بر انتقال پریون توسط وسایل آلوده به­ ویژه در جراحی­ های مغز، توصیه می­شود که از وسایل مصرف شده در کارهای تحقیقاتی حیوانی حتی پس از استریلیزاسیون، برای استفاده روی انسان استفاده نشود.

برخی باکتری­ها در شرایط نامناسب محیطی و غذایی، لایه ­های مقاوم پروتئینی به نام اسپور یا اندوسپور در اطراف خود ایجاد می ­کنند که یکی از مقاوم­ترین شکل­های حیات در برابر حرارت، خشک شدن و مواد ضدعفونی است. اندوسپورها سال­ها می­توانند خفته بمانند تا در شرایط مناسب، حیات مجدد یابند. از انواع اسپور برای ارزیابی کیفی یا مانیتورینگ بیولوژیک دستگاه­ های اتوکلاو استفاده می­شود.

 تفاوت استریليزاسيون و ضدعفوني­ کردن

استریليزاسيون عملي است مطلق كه موجب از بين بردن همۀ اشکال ميكروبي از جمله اندوسپورها مي­شود. محلول­هاي ضدعفوني بسته به نوع و مدت، به سه درجۀ قوی(high)، متوسط (intermediate) و ضعیف(low) تقسيم مي­ شوند(جدول 1-9). به عنوان نمونه، قرار دادن وسايل در محلول ضدعفونی قوي(مانند گلوتاردئيد 2 تا 4/3 درصد به مدت 10 ساعت) به استریليزاسيون نزديك مي­شود و در موارد خاصی براي وسايل حساس به حرارت کاربرد دارد. از آنجا که روش مناسبی براي ارزيابي كيفي(مانيتورينگ) محلول­هاي ضدعفوني ­كننده وجود ندارد، استفاده از اين محلول­ها برای ضدعفونی وسايل توصیه نمی­شود. روش­هاي مناسب­تری براي استریليزاسيون وجود دارند كه مطمئن­تر بوده، به زمان كمتري نياز دارند و از مانیتورینگ مناسبی برخوردار هستند. از محلول­هاي ضدعفوني­ کننده می­توان برای ضدعفوني سطوح و اثاثيه استفاده كرد، اما به هيچ وجه نبايد جايگزين استریليزاسيون شود. زیرا حتي نوع قوي آن مانند گلوتاردئيد 2 تا 4/3 درصد اگر وسیله كمتر از 10 ساعت در آن غوط ه­ور باشد، فقط يك ضدعفوني­ كننده تلقي مي­شود. در ضمن با توجه به سمي بودن اين مواد، وسايل بايد قبل از مصرف شسته شوند.

جدول 1-9. سطوح ضدعفونی براساس نوع میکروارگانیسم

سطح ضدعفونی

باکتری وژتاتیو

(در حال تکثیر)

باسیل سل

باکتری اسپوردار

ویروس چربی­دار

ویروس چربی

پایین

+

+

متوسط

+

+

+

+

بالا

+

+

+

+

+

روش­ هاي استریليزاسيون

استیریلزاسیون عمدتاً شامل روش­هاي فيزيكی و شیمیایی است. در صنعت براي استريل كردن انبوه وسایلی مانند دستكش و تيغ بيستوري معمولاً از اشعه­ هاي يونيزان(مانند گاما) استفاده مي­ شود. بزرگترين مزیت اشعۀ يونيزان نفوذپذيري زياد و فقدان اثر باقي­مانده است. دستگاه­هاي استریليزاتور براي مطب دندانپزشكي عمدتاً برمبناي استفاده از روش­­های فيزيكي و در برخي موارد، ترکیبی از روش­های فيزيكي و شيميايي(Chemiclave) طراحی شده­ اند. سه نوع دستگاه استریليزاتور براي مطب دندانپزشكي توسط FDAتأييد شده است كه عبارت­اند از:

1.  حرارت خشك(dry heat = oven) (شكل 2-9)

2.  حرارت مرطوب(steam autoclave) (شكل 3-9)

3.  بخار شيميایي غيراشباع(chemiclave) (شكل 4-9)

با اینکه بیشتر وسایل دندانپزشکی و جراحی در برابر حرارت، مقاوم هستند. اما در سال­های اخیر، تعداد وسایل حساس به حرارت مانند وسایل پلاستیکی افزایش یافته است. به همین دلیل، سایر روش­های استیریلزاسیون برمبنای حرارت پایین مانند اتیلن اکساید، گاز پلاسما و هیدروژن پر اکساید، اوزون، peracetic acid  immersion مورد توجه قرار گرفته ­اند. به هر حال، استفاده از حرارت خشک و مرطوب هنوز مقام نخست را در استیریلزاسیون دارد.

ویژگی­های سه روش در جدول 2-9 خلاصه شده است.

     

شكل 2-9. فور يا آون يا حرارت خشك یا oven(نوع رومیزی یا قابل حمل). اندازه دستگاه بر مبنای لیتر، حجم مفید داخلی آن است.

شكل 3-9. اتوكلاو يا حرارت مرطوب(نوع رومیزی یا قابل حمل) اندازه دستگاه بر مبنای لیتر، حجم مفید داخلی آن است.

جدول 2-9. مقايسه سه روش استیریلیزاسیون در مطب دندانپزشكي

روش استرلیزاسیون

شرایط استاندارد

مزایا

احتیاطات

تست بیولوژیک

اتوکلاو (حرارت مرطوب)

روش متداول

20 تا 30 دقیقه

121 تا 134 درجه سانتیگرد

15 = فشارPSI

·         زمان مناسب

·         نفوذ خوب

·         قابلیت استرلیزاسیون مایعات

·         ظروف نباید کاملا بسته باشد

·         احتمال صدمه به مواد پلاستیکی و لاستیکی

·         امکان زنگ زدگی فلزات غیر فولادی

·         ایجاد رسوب در اثر استفاده از آب سخت (فط آب مقطر استفاده شود)

·         عدم خشکی وسایل پس از اتمام سیکل

·         امکان آلودگی سریع وسایل بسته بندی نشده

ژئوباسیلوس

استئاروترموفیلوس

اتوکلاو (حرارت مرطوب) روش سریع یا flash

3 تا 10 دقیقه

132 تا 134 درجه سانتیگرد

PSI30 = فشار

·         امکان آلودگی سریع وسایل بسته بندی نشده

اتوکلاو همراه بخار شیمیایی (chemiclave)

3 تا 10 دقیقه

132 تا 134 درجه سانتیگرد

PSI25 = فشار

·         زمان مناسب

·         زنگ نزدن  وسایل

·         خشک شدن سریع پس از اتمام سیکل استرلیزاسیون

·         ظروف نباید کاملا بسته باشد

·         احتمال صدمه به مواد پلاستیکی و لاستیکی

·         عدم استرلیزاسیون مایعات (مانند فرمالدئید)

·         استفاده از مایعات خاص

·      امکان جذب مواد شیمیایی توسط مواد بسته بندی شده

·         امکان آلودگی سریع وسایل بسته بندی نشده

ژئوباسیلوس

استئاروترموفیلوس

حرارت خشک

 نوع ساکن

(static-air)

60 تا 120 دقیقه

170 تا 180 درجه سانتیگرد

·         زنگ نزدن وسایل

·      زمان استرلیزاسیون کوتاه

·      خشک شدن پس از اتمام سیکل استرلیزاسیون

·         زمان استریلیزاسیون طولانی تر ·         احتمل صدمه به مواد پلاستیکی و لاستیکی ·         عدم استریلیزاسیون مایعات ·      نیاز به خشک بودن وسایل قبل از استریلیزاسیون ·         “در” دستگاه حین سیکل باز نشود ·      امکان جذب مواد  شیمیایی و آلودگی پارچه بسته بندی شده ·         امکان آلودگی سریع وسایل بسته بندی نشده

باسیلوس آتروفائوس

حرارت خشک با هوای متحرک

(forced air)

3 تا 10 دقیقه

134 تا 190 درجه سانتیگراد

·         زنگ نزدن وسایل

·      زمان استرلیزاسیون کوتاه

·      خشک شدن پس از اتمام سیکل استرلیزاسیون

·         احتمل صدمه به مواد پلاستیکی و لاستیکی

·         عدم استریلیزاسیون مایعات

·      نیاز به خشک بودن وسایل قبل از استریلیزاسیون

·         “در” دستگاه حین سیکل باز نشود

·         امکان آلودگی سریع وسایل بسته بندی تنشده

باسیلوس آتروفائوس

شكل 4-9. بخار شیمیایی غیر اشباع(نوع رومیزی یا قابل حمل) اندازه دستگاه بر مبنای لیتر، حجم مفید داخلی آن است.

حرارت خشك (dry heat = oven)

از حرارت خشک براي استريل كردن وسايل مقاوم به حرارت استفاده می­شود. در اين روش، هوا ناقل حرارت است و با توجه به اينكه هوا ناقل خوبي نيست، در مقايسه با روش حرارت مرطوب نياز به حرارت بيشتري دارد. مهم­ترين مزیت این روش، عدم ايجاد خوردگي و از بين نرفتن تيزي وسايل بُرندۀ فولادي است. در ضمن نسبتاً ارزان است. زمان­بر بودن فراينـد از معايب آن اسـت. استريليزاسيون با حرارت خشك به تركيب دو عامل دما و زمان بستگي كامل دارد. براي استريل شدن كامل، هر دو عامل دمـا و زمـان بايـد بـه طـور صحيح تنظيم شوند. به طوركلي براي دماي c160 به زماني حدود 120 دقيقه و براي دماي c170 بـه زمـاني حدود 60 دقيقه نياز است.

دو نوع اصلي دستگاه استریليزاتور كه برمبناي حرارت خشك ساخته شده است، در اينجا معرفی مي­شود:

1.        نوع ساکن(Static Air)

فور یا آون هم ناميده مي­شود. در این دستگاه، حرارت خشک با استفاده از هوای ساکن(static air) به کار می­رود. حرارت توسط المنت حرارت­زا از كف يا طرفين ايجاد می­شود و تغيير دمای هواي داخل فور با انتقال طبيعي حرارت صورت مي­گيرد. مقدار حرارت و زمان لازم براي استریليزاسيون توسط حرارت خشك در جدول 3-9 خلاصه شده است. ذكر اين نكته ضروري است كه 15 تا 30 دقيقۀ اول، زمان گرم شدن(warm up time) است. اين دستگاه زمان بيشتري براي استریليزاسيون لازم دارد، ولي باتوجه به سادگي آن ارزان­تر از نوع بعدي است.

جدول 3-9. بررسی حرارت و زمان بررسي استریليزاسيون حرارت خشك با هواي ساكن و حرارت مرطوب يا اتوكلاو. دو حرارت معمول استیریلزاسیون با اتوکلاو 121 و 132 درجۀ  سانتی­گراد است.

حرارت خشک

حرارت مرطوب با فشار *15 PSI

زمان (ساعت)

دما (درجۀ سانتی­گراد)

زمان (دقیقه)

دما (درجۀ سانتی­گراد)

1

170

5/1

138

2

160

4

132

5/2

150

16

125

3

140

24

121

6 تا 12

121

36

118

60

116

* فشار داخل اتوكلاو به صورت PSI(پوند بر اينچ مربع pound square inch) نشان داده مي­شود.

2.      هوای متحرک (forced air)

در این دستگاه از حرارت خشك با هوای متحرک استفاده می­شود. برخلاف روش قبل، هوا در جریان است و سبب انتقال انرژي حرارتي به وسايل با سرعت بيشتر و كاهش زمان استریليزاسيون مي­شود. در حرارت c190 درجۀ  بين 12 دقيقه (براي وسايل بسته­بندي شده) و 6 دقيقه (براي وسايل بدون بسته­بندي). لازم به ذکر است که زمان گرم شدن (warm up time) 15 تا 30 دقيقه است، مگر آنكه دستگاه گرم باشد. توجه داشته باشيم كه برای استریليزاسيون هندپيس باید از  اتوكلاو استفاده ­شود. زیرا هندپیس در دمای c160 درجۀ سانتيگراد صدمه مي­بيند.

حرارت مرطوب

قرار دادن وسايل در آب جوش طي 10 تا 15 دقيقه باعث از بین رفتن بسياري از میکروارگانیسم­ ها مي ­شود. ولي ممكن است براي كشتن اسپورها زماني حدود 24 ساعت لازم باشد. حتي پس از اين مدت نيز بسياري از ويروس­ها و پریون­ها زنده مي­ مانند. به همين دليل، آب در حال جوش كه در واقع يك نوع حرارت مرطوب است، براي استریليزاسيون وسايلي كه به عمق نسج وارد مي­شوند، مناسب نيست.

از میان روش­های استرلیزاسیون، استفاده از بخار تحت فشار مناسب­ترین روش براي استریليزاسيون بيشتر وسايل دندانپزشكي و جراحي است. دو اصل فيزيكي مهم در مؤثرتر بودن حرارت مرطوب به این شرح است:

– آب بهتر از هوا حرارت را انتقال می­دهد. به طور مثال، برای از بین بردن باسیل سوتبلیس، در دمای مشابه (c120) روش حرارت خشك در مقايسه با روش حرارت مرطوب به زمان بيشتری(2000 بار) نیاز دارد.

– براي تبديل آب جوش به بخار 7 برابر بيشتر انرژي لازم است(در مقايسه با انرژي لازم براي اينكه آب از دمای اتاق به درجۀ  جوش برسد) بنابراین، وقتي اين انرژي زياد در تماس با وسايل قرار گيرد، آزاد شده و سبب دناتوره شدن سريع پروتئين­هاي سلولي مي­شود.

اساس کار این روش، قرار دادن وسایل در بخار آب با دما و فشار بالا و به میزان معین است. فشار، دما و زمان سه عامل مهم براي اتوكلاو كردن هستند.

فشار: ميزان فشاري كه طي اتـوكلاو كردن به كار مي­رود، تحت واحدهاي PSI(پوند بر اينچ مربع) يا  kpaبيان مي­شود. اكثر اتوكلاوها در فشارPSI15(kpa103) تا PSI30(kpa206) به طور مؤثر عمل مي­كنند.

دما: براي رسيدن به فشار مناسب، دما بايد به C˚121 یا C˚132برسد.

زمان: 30 دقیقه. قبل از شروع كار مؤثر اتوكلاو، هوا بايد تخليه شود تا همۀ وسايل داخل اتوكلاو در معرض بخار با حرارت بالاقرار بگيرند. برای اطمینان از نابود شدن میکروارگانیسم ­ها دما و فشارهای مختلفی پیشنهاد می­شود در فشار معادل PSI30(kpa206) 4 دقيقه زمان لازم است.به این حالت Flash Sterilizationمی­­­­­­­­­­­­­گویند.البته باید توجه داشت عبارت اتوکلاو 3 یا 4 دقیقه ای گمراه کننده است چون این بیانگر تنها زمان فعال است در حالیکه باید زمان گرم شدن اولیه و خشک شن آخر را به این زمان اضافه نمود و اصولا برای دندانپزشکی توصیه نمی گردد بویژه آنکه می تواند سبب خراب شدن هندپیس یا توربین گردد.

اتوكلاو مطب دندانپزشكي معمولاً كوچك و فضاي داخلي آن حدود 20 تا 30 سانتي­متر است (واحد اندازه اتوکلاو لیتر و بیانگر حجم محفظه اصلی قرار دادن وسایل است ). درجۀ حرارت و فشار داخل اتوكلاو در جدول 3-9 خلاصه و با حرارت خشك مقايسه شده است. در اتوكلاو كامل روميزي(table-top) مطب دندانپزشكي پس از روشن شدن، مراحل زير انجام می­شود:

1.  heat up cycle. زمان رسيدن دستگاه اتوكلاو به دمای مناسب و فشار دروني که حدود 20 تا 30 دقیقه طول می­کشد.

2.sterilizing cycleيا زمان active. معمولاً حدود 20 تا 30 دقيقه برای دمای c121 و 4 دقیقه برای حرارت c132 است. برای حذف پریون­ها دمای حدود 122تا 132 درجۀ سانتی­گراد و مدت زمان 60 دقیقه پیشنهاد می­شود.

3.drying cycle.خشك شدن كامل يا سيكل واكيوم يا مكش بخار آب موجود در محفظۀ اتوكلاو است که حدود 10 دقیقه طول می­کشد.

این روش در مقايسه با حرارت خشك معایبی دارد، مانند: زمان طولاني کارکرد(حدود 60 دقيقه)، احتمال زنگ­زدگی و پوسيدگي وسايل فولادي، صدمه به لبه ­هاي تيز وسايل، استفاده از نيتریت سديم براي جلوگيري از زنگ­زدگي و  قيمت بيشتر(جدول 4-9).

يكي از نقاط ضعف در روش اتوكلاو، به دام افتادن هوا در قسمتي از محفظه است كه در اين صورت عمل استریليزاسيون دچار اختلال مي­ شود. براي رفع اين نقص، اتوكلاوهاي جديد به نحوي عمل مي­كنند كه هواي داخل محفظه، خارج و فقط بخار تحت فشار جايگزين شود. مكانيسم­هایي براي اين منظور وجود دارد كه عبارتند از:

1.تخلیۀ تحت جاذبه (gravity displacement). در اين حالت، بخار ايجاد شده موجب رانده شدن هواي درون محفظه به بيرون مي­شود.

2.اتوکلاو تحت خلأ (vacuum pump type B). در اين حالت، قبل از ايجاد بخار، هواي درون اتوكلاو تخليه و خلأ ‌ايجاد مي­شود. در واقع این همان اتوکلاو کلاس B و مناسب برای استفاده در مطب دندانپزشکی است. اتوکلاو کلاس Bدارای پمپ وکیوم قدرتمند می باشد که می تواند تا حدود منفی 9/0 بار خلاء ایجاد کند.

3.positive steam flush / pressure. در اين حالت، تكرار مراحل جريان بخار و فشار به صورت نبضي سبب خارج شدن هوا از محفظه مي­شود.

جدول 4-9. مقايسه حرارت خشك و مرطوب.

حرارت خشک

حرارت مرطوب

مکانیسم مرگ میکروبی

اکسیداسیون پروتئین های سلولی

دناتوره و کوآگه کردن پروتئین های سلولی

زمان لازم برای استریلیزاسیون

طولانی

کوتاه

تمایل برای زنگ زدن وسایل

پایین

بالا

پیچیدگی دستگاه و قیمت

پایین

بالا

اندازه مناسب برای مطب

مناسب

مناسب

در استفاده از اتوكلاو بايد به این نكات توجه داشته باشيم:

1.    وسايل به­ خوبي تميز شده باشند.

2.    سپس كاملاً خشك شوند.

3.  وسایل چه به صورت بسته ­بندي و چه بدون بسته ­بندی به نحوي در اتوكلاو قرار داده شوند كه اجازۀ حركت و چرخش آزادانه به بخار آب داده شود. به عبارت ديگر، باید از over loadكردن محفظۀ اتوكلاو خودداري كرد.

4.    هندپيس و توربين، گاز، وسايل پارچه­اي و اكثر اقلام دندانپزشكي و جراحي به وسيله اتوكلاو قابل استريل كردن هستند.

5.  توجه شود flash sterilizationبراي موارد اضطراري است و به صورت روتين نبايد استفاده شود. هندپيس و توربين در دمای c134 و فشار PSI30 در معرض خراب شدن قرار می­گیرند.

6.  توصیه می شود، برای مطب دندانپزشکی اتوکلاوی خریداری شود که حرارت  پایین (115 تا 118 درجه سانتیگراد) ا داشته باشد. به این حرارت به اصطلاح حرارت دستکش می گویند. ضرورتی به خرید اتوکلاو دارای حرارت بالا (134 درجه سانتگیراد) یا flashنمی باشد.

7.    حداقل 2 عدد اتوکلاو با 2 اندازه مختلف در دسترس باشد.

بخار شيميایي غيراشباع (unsaturated chemical vapor)

بخار شیمیایی غیر اشباع كه chemiclaveهم ناميده مي­شود. در واقع مشابه اتوكلاو است، ولي به جاي آب مقطر، از محلول حاوي مواد شيميایي استفاده مي­شود كه شامل فرمالدئيد 23/0 درصد(مادۀ اصلي و فعال)، اتانول، استون و کتون 38/72 درصد، به اضافه آب و ساير الكل­ها است. چون بزرگترين امتياز اين روش بر اتوكلاو همين حذف اثر خوردگي وسايل است، آب موجود در محلول، كمتر از مقداري است كه موجب زنگ­زدگي يا پوسيدگي وسايل شود. مرحله يا سيكل خشك كردن كه آخرين مرحله در اتوكلاو بود، در این روش وجود ندارد. عدم تماس محلول شيميایي مورد مصرف در Chemiclaveبا پوست و چشم الزامي است. به همين دليل، تهويۀ محلي كه از Chemiclaveاستفاده مي­شود، بايد بسيار خوب باشد. تنفس بخار شیمیایی که در هوای اتاق پراکنده می­شود، مضر است.

مراحل انجام استریليزاسيون با استفاده از Chemiclaveشامل 4 مرحله يا سيكل است:

1.   heat-up / vaporization cycle

2.   steritization cycle(20 دقیقه)

3.   depressurization cycle

4.   optional purge cycle

در اين دستگاه معمولاً براي اينكه محلول شيميایي بخار شود، دمای c132 و فشار PSI25 (KPa172) استفاده مي­شود. ابتدا كه اين دستگاه ساخته شد، بسيار مورد استقبال قرار گرفت، ولی به علت اثرات سوء مواد شيميایي نتوانست جايگزين اتوكلاو معمولي شود. استريل كردن كاغذ، پارچه و حوله نبايد با Chemiclaveانجام شود، زیرا مواد شيميایي جذب آن­ها مي­شوند.

گاز اتيلن اكسايد EOيا ETO

گاز اتیلن اکساید ترکیبی ارگانیک با فرمولC2H4Oمی باشد که قابلیت استفاده در مطب دندانپزشكي را ندارد و برای استریل کردن وسایل پزشکی در مقیاس وسیع استفاده می شود. مقبولیت این ترکیب به دلایلی چون اثرات نامناسب زیست محیطی، موناژنیک، کارسینوژنیک، و قابلیت انفجار و اشتعال بودن، در بیمارستان­ها نیز رو به کاهش است. با توجه به اينكه برای استیریلیزاسیون وسایل و مواد حساس به دمای ◦c60، حساس به رادیاسیون مانند پلاستیک، وسایل اپتیک و الکتریکی و مواد يك­بار مصرف مانند سرنگ کاربرد دارد، در اينجا به طور مختصر توضيح داده مي­شود.

گاز اتيلن اكسايد، در دمای بالاي 8 تا10 درجۀ سانتي­گراد و با پديدۀ الكيلاسيون سبب مرگ ميكروارگانيسم­ها مي­شود. اين گاز قابليت اشتعال دارد که در صورت تركيب با دي­ اكسيدكربن يا فرکُون كاهش مي­بايد. اين گاز بسيار سمي است و در تماس با نسوج زنده سبب ايجاد تاول مي­شود و بهمین دلیل پس از خاتمه استریلیزاسیون لازم است هوادهی یا aerationانجام گردد. استریليزاسيون با اين روش، طولاني است (10 تا 48 ساعت و بیشتر. توضیح اینکه زمان اصلی استریلیزاسیون 1 تا 8 ساعت و متوسط 4 ساعت است اما مدت زمان طولانی پس از خاتمه استریلیزاسیون باید هوادهی یاaeration  گردد که اگر این زمان را هم اضافه کنیم برای حرارت 50 تا 57 درجه سانتیگراد حدود 12 ساعت و برای حرارت اتاق می تواند حتی یک هفته زمان لازم داشته باشد) و همان­طور كه بيان شد، مناسب مطب دندانپزشكي نيست. به علت كم بودن قدرت نفوذ گاز (فقط در سطح عمل می کند و قدرت نفوذ ندارد) از راه سوراخ­هاي كوچك در سر هندپيس امكان استريل كردن هندپيس با اين روش وجود ندارد.

گاز پلاسمای هیدروژن پراکساید

Vaporized Hydrogen Peroxide Gas Plasma))

پلاسما چهارمین حالت ماده متمایز از جامد، مایع، گاز می باشد که در فضای بسته تحت خلاء عمیق توسط امواج رادیوفرکانسی یا انرژی مایکرویو ایجاد می شود. رادیکال آزاد در یک میدان پلاسما قادر به واکنش با اجزای سلولی مانند آنزیم ها و اسید های نوکلئیک است که منجر به در هم ریختن متابولیسم میکرواگانیسم ها و مرگ آن ها می شود. در این روش که نوعی استریلیزاسیون به روش شیمیایی است، محلول هیدروژن پراکساید در یک فضای تخلیه شده به صورت ابر پلاسمایی درمی­ آید و با مکانیسم اکسیداسیون میکروب­ها را را از بین می­ برد (شکل 5-9). بزرگ­ترین مزیت آن دوره یا سیکل کوتاه استریلیزاسیون(متوسط 75دقیقه) در مقایسه با روش اتیلن اکساید (10 تا 48 ساعت وبیشتر) است. در این روش، دما بین 40 تا50 درجۀ سانتی­گراد است که به­ویژه برای وسایل حساس به حرارت و رطوبت، مناسب است. با توجه به اینکه هیدروژن پراکساید یک اکسیدان قوی است، لازم است مادۀ مورد نظر برای استریل کردن با آن سازگاری داشته باشد. به عنوان نمونه، محصولات کاغذی را به دلیل جذب کردن آن نمی­توان با این روش استریل کرد. با وجود محاسن بسیار در غلظت­های بالا صدمات پوستی، چشمی و تنفسی در صورت تماس با آن محتمل است. متأسفانه به دلیل گران بودن هنوز در مطب­های دندانپزشکی متداول نشده است. از این روش در بیمارستان برای استرلیزاسیون مواد حساس به حرارت مانند پلاستیک ها و وسایل الکتریکی مانند آرتروسکوپ ها، لاپاراسکوپ ها، آندوسکوپ ها و فیبر های نوری استفاده می شود. از محاسن دیگر گاز پلاسمای هیدروژن پراکساید در مقایسه با اتیلن اکساید علاوه بر زمان کمتر استریلیزاسیون که قبلا بیان گردید، هوادهی یا aerationهم نیاز نمی باشد چه باقیمانده شیمیایی ندارد و اثرات زیست محیطی آن اندک است. از معایب آن عدم توانایی استریل نمودن مایعات و پودر ها یا مواد با جذب بالا مانند سلولز (محصولات کاغذی) است.

شکل 5-9. گاز بلاسمای هیدروژن براکساید: از راست به چب: دستگاه، مراحل، و مکانیسم عمل.

استریلیزاسیون به روش فیلتراسیون (Sterile Filtration)

مایعاتی که در نتیجۀ حرارت، رادیاسیون و استریلیزاسیون شیمیایی دچار صدمه می­شوند، می­توانند توسط غشاهای فیلترکننده(micro filtration) استریل شوند. اندازۀ فیلترها mµ2/0 (میکرومتر یا میکرون) است که برای برداشتن میکروارگانیسم­ها کفایت می­کند. امروزه، نانوفیلترها در اندازه­های 20 تا50 نانومتر (نانومتر یا میلی میکرون) وجود دارند.

اشعه (Irradiation)

استفاده از اشعه یک نوع روش استریلیزاسیون سرد است. از اشعه ­های يونيزان مانند اشعه ايكس، گاما و الكترون با سرعت بالا كه قابليت نفوذ بالایی دارند، براي استریليزاسيون وسایلی مانند سرنگ، سوزن بخيه، كانولا، دستكش، تيغ بيستوري، مواد دارویي و غذایی حساس به حرارت در سطح صنعتي استفاده مي­شود. این روش در مطب کاربرد ندارد. از اشعۀ غيريونيزان مانند ماورای بنفش (شکل 6-9) براي ضدعفوني كردن فضاي اتاق كار در مطب، ضدعفوني هواي اتاق عمل، پاك­سازي آب و ساخت واكسن استفاده مي­شود. یکی از محاسن آن، نفوذپذیری زیاد و عدم ماندگاری اثر پس از خاتمۀ استریلیزاسیون است(مواد رادیواکتیو نمی­شوند). اگر به مدت طولانی در معرض آن قرار بگيريم، عوارضی مانند سوختگي پوست و كونژكتيويت پدید می­ آید. در صورت استفاده در مطب براي ضدعفوني كردن محيط و هوا لازم است هنگام ترك مطب روشن شود.اشعۀماورای بنفش بر میکروارگانیسم­های وژتاتیو(در حال تکثیر) مانند باکتری­ها، ویروس­های لیپوپروتئین و قارچ­ها می­تواند مؤثر باشد، اما بر اسپورها اثری ندارد و ویروس هپاتیت Bهم می­تواند زنده بماند.اشعه ­هاي يونيزان و غيريونيزان عمدتاً ‌با تاثير بر DNAميكروب­ها موجب از بين رفتن آن­ها مي­شوند.

ارزيابي كيفي استریل کننده ها

هدف اين ارزيابي، بررسي اين نكته است كه آيا دستگاه موجب از بين رفتن تمام شکل­های زندۀ ميكروبي(شامل اندوسپور) شده است ياخير؟ به عبارت ديگر آنچه در ابتداي اين فصل در مورد تعريف استریليزاسيون بيان شد، محقق شده است يا نه. در مجموع، سه روش براي ارزيابي عملكرد دستگاه­ها وجود دارد كه عبارت­اند از:

1.   روش فيزيكي(مکانیکی): ارزیابی زمان سیکل، دما، فشار و سایر شاخص­های استریلیزاسیون توسط نشانگرهای مکانیکی و درجه­ های دستگاه است كه البته تضمينی براي صحت استریليزاسيون نیست، ولی برای اطلاع از خرابی دستگاه درخور توجه است.

2.   روش شيميایي: این روش شامل استفاده از مواد شیمیاییِ حساس به ارزیابی شرایط فیزیکی از قبیل دما و…. در فرایند  استریلیزاسیون است. نشانگرهای شیمیایی، نوارهای حساس به گرما هستند و زمانی که شرایط مورد نظر حاصل شده باشد، به­ سرعت تغییر رنگ می­دهند. این نشانگرها باید داخل بسته ­بندی قرار داده شوند تا از نفوذ مادۀ استریل­ کننده به داخل بسته اطمینان حاصل شود.

به طور کلی، نشانگرها به دو دستۀ داخلی و خارجی تقسیم می­شوند. نشانگرهای خارجی(external indicators) مانند چسب اتوكلاو(شكل 7-9) روی بسته­ ها چسبانده می­شوند و فقط بيانگر اين هستند كه دستگاه به دمای مناسب رسيده، ولي نشان نمي­دهند كه عملكرد دستگاه تا آخر خوب بوده است. از نشانگرهای خارجی زمانی استفاده می­شود که نشانگرهای داخلی قابل مشاهده نباشند. نشانگرهای داخلی (integrated indicators)  داخل خود پك وجود دارند. اين نشانگرها با تغيير دما و فشار به آهستگي تغيير رنگ مي­دهند. تست شيميایي كه براي ارزيابي اتوكلاو و حرارت خشك و اتيلن اكسايد(EO)استفاده مي­شود، متفاوت است. اگرچه تنها روش مطمئن ارزیابی کیفیت دستگاه های استریلیزاتور  روش بیووژیک است و به تغییر رنگ تست های شیمیایی نمیتوان اطمینان نمود، اما یکی از محاسن استفاده از نشانگر های شیمیایی تشخیص وسایل و بسته هایی است که در معرض استریلیزاسیون قرار گرفته می باشد که بویژه در ماکزی که با بسته های متعدد سر و کار دارند مناسب است. تاریخ استریلیزاسیون معمولا روی نشانگر شیمیایی نوشته می شود.

  شكل6-9. لامپ تولید کننده اشعه ماورای بنفش

شكل 7-9. چسب اتوکلاو (نشانگر خارجی)

3.   روش تست بيولوژيکی: این نشانگرهای بیولوژیک مطمئن­ ترین نشانگرهای کنترل استریلیزاسیون هستند (شکل ۹-۹) و براي استریليزاتورهاي كوچك مطب دندانپزشكي به طور هفتگی توصيه می­شوند. در این روش از مقاوم­ترین میکروارگانیسم­هایی که پاتوژن هم نیستند، استفاده می­شود(مثل اسپور). از آنجا که این اسپورها مورد استفاده مقاوم­ترین نوع اسپورها هستند، با از بین رفتن آن­ها می­توان اطمینان حاصل کرد که پاتوژن­های بالقوۀ دیگر نیز همگی از بین رفته ­اند . براي تست بيولوژيك اتوكلاو از گونه­ای ژئوباسیلوس استئاروترموفیلوس(GeobacillusStearothermophilus).با نام قدیمی Bacillus Stearothermophilus و برای حرارت خشك و ايتلن اكسايد از اسپور باسیلوس آتروفئوس(Bacillus atrophaeus) با نام قدیمیbacillus subtilisاستفاده مي­شود. در مورد اتوكلاوهاي بزرگ بيمارستاني كه در اتاق مركزي استریليزاسيون CSR  (شکل 10-9) قرار دارند، باید در هر سيكلي كه از دستگاه استفاده مي­شود، تست بيولوژيك انجام شود. در صورت بسته ­بندی وسایل، لازم است نشانگر بیولوژیک در مرکز بسته بندی قرار بگیرد. هدف، مناطقی از بسته­ بندی است که احتمال عدم کفایت استریلیزاسیون، بیشتر است.

 

شکل ۹-۹: نشانگرهای بیولوژیکی مطمئن ترین روش ارزیابی کیفی استریلیزاتور ها می باشد.

 

شکل 10-9: اتاق استریلیزاسیون مرکزی در بیمارستان و دانشکده­ها  و مراکزی که نیازمند استریل بسته ­های متعدد می­باشند.

 

مكانيسم مرگ ميكروبي

روش­هاي فيزيكي و شيميایي كه براي كشتن ميكروارگانيسم­ ها به کار می­روند، هر كدام با پديده­اي خاص موجب از بين رفتن ميكروارگانيسم ­ها مي ­شود كه به صورت خلاصه عبارت­اند از:

1.     حرارت خشك با اكسيداسيون

2.     حرارت مرطوب با دناتوره كردن و كوآگوله كردن

3.     گاز اتيلن اكسايد با اثر بر آنزيم­هاي ميكروبي (الكيلاسيون)

4.     گاز فرمالدئيد با كوآگوله كردن پروتئين­ها

5.     اشعه­هاي يونيزان(مانند گاما و اشعۀ X) با اثر بر DNA

6.     اشعه غيريونيزان(مانند UV) با اثر بر DNA

7.     microwaveبا ايجاد هيپرترمي

8.     تركيبات كلرين با اكسيداسيون آنزيم­ها

9.     گاز پلاسمای هیدروژن پراکساید و اوزون با اکسیداسیون

تقسيم­ بندي اسپالدینگ

اين تقسيم ­بندي در سال 1968 توسط اسپالدینگ(spaulding)  ارائه شد، ولي در سال 2003 طبق توصيۀ CDCتغییراتی کرد(جدول 5-9). در اين تقسيم­بندي، وسايل به سه گروه بحرانی، نیمه ­بحرانی و غیربحرانی تقسيم می­ شوند. هرچند هندپیس در اين تقسيم ­بندي جزء وسایل نیمه­ بحرانی محسوب می­شود، ولی باید در فواصل زمانی بین دو بیمار توسط اتوكلاو استريل شود. ضدعفوني كردن حتي با ضدعفونی­ کننده ­های قوی نيز مجاز نیست.

جدول 5-9. اساس تقسیم بندی اسپالدینگ

نوع

تعریف

نمونه

بحرانی

این وسایل برای نفوذ به بافت نرم و استخوان به کار می­روند و با خون و دیگر مایعات بیولوژیک بدن در تماس هستند.

وسایل جراحی، اسکیلر، ایمپلنت، بیستوری، انواع فرز

نیمه­بحرانی

و این وسایل برای نفوذ به بافت نرم و استخوان به کار نمی­روند، و با خون و دیگر مایعات بیولوژیک بدن در تماس نیستند. فقط در تماس با مخاط دهان هستند.

آینه دندانپزشکی، کندانسور آمالگام، تری قالب­گیری چند بار مصرف، هندپیس *

غیربحرانی

فقط با پوست سالم در تماس هستند.

دستگاه فشار خون، پالس اکسیمتر و استتوسکپ

*هندپیس اگرچه در دسته نیمه بحرانی قرار می گیرد، حتما مشابه نوع بحرانی باید استریل شود. چونفرز روی آن وارد نسوج عمقی می­شود.

شكل 11-9. انوع بسته بندي وسايل قبل از قرار دادن در اتوكلاو. معمولا تاریخ استریلیزاسون روی نشانگر نوشته می شود.

همان­طور كه مشاهده مي­شود، وسايل به دو صورت توسط اتوكلاو استريل می شوند (شكل ۱۱-9).  نوع کاغذی-پلاستیکی یا رول استریل یا کاغذ مدیکال  دارای لایه پلی استر/ پلی پروپیلن (ورقه شفاف/ ورقه با ته رنگ آبی) است. در بیمارستان این بسته بندی کاغذی-پلاستیکی معمولا در دو لایه انجام می شود تا بتوان بسته درونی را بصورت استریل در سینی وسایل جراحی قرار گیرد. در مورد بسته بندی برای اتوکلاو، ماده مصرفی باید به حرارت و رطوبت (بخار) قابل نفوذ باشد. مواد مصرفی برای این منظور معمولا از جنس کاغذ، پارچه، کاغذ کرپ، و glassinمی باشد.

به هرحال همۀ بسته ­بندي ­ها بايد قابل نفوذ نسبت به حرارت و بخار اتوكلاو باشد. وسايلِ داراي دسته يا دستگیره بايد باز شده و از ناحيۀ لولا بسته ­بندي شوند. بسته­بندي بيشتر در مراكزي كه مراجعه زياد است، استفاده مي­شود. زمان اطمینان به استریل ماندن وسایل بسته بندی شده از 30 تا 60 روز متغیر است. این مدت بسیار متفاوت و بستگی به نوع بسته بندی و چگونگی نگهداری دارد. به نظر زمان حداکثر یک ماه معقول می باشد.

Bioburden

Bioburdenبه معنای تعداد میکروارگانیسم های زنده باقی مانده روی سطح پس از استریلیزاسیون است. وجود بزاق، خون، مايعات نسجي، مواد دنداني، و در مجموع، باقي ماندن پروتئين يا ساير پلي­ ملكول­ها روي وسايل (به­ ويژه وقتي كه اين مواد خشك شده باشند) با ايجاد پوشش حفاظتي از نفوذ عوامل استريل­ كننده به ميكروارگانيسم­ ها جلوگيري مي­كند. اين پديده يعني باقی و محفوظ ماندن ميكروارگانيسم­ها از عوامل استريل­ كننده توسط اين تركيبات ارگانيك ­یا  Debries Microbe – Ladenناميده مي شود که سبب بروز پدیده Bioburdenیا زنده مانده میکروارگانیسم ها پس از استرلیزاسیون می شود. بنابراين، تمیز کردن کامل وسایل قبل از استریليزاسيون الزامي است؛ وگرنه استریليزاسيون به خوبي انجام نمي­شود. اولين مرحله، پاك­ کردن اين عوامل از وسايل استفاده شده است این عمل مي­تواند به صورت دستي با برس و يك مادۀ پاک ­کننده ملايم يا با كمك دستگاه شستشو اولتراسونيک انجام شود. وسايل پس از آبكشي و خشك شدن كامل در استریليزاتور(فور يا اتوكلاو) قرار داده می­شوند. در مورد دستگاه اولتراسونيك، اين وسيله انرژي الكتريكي را به امواج صوتي لرزان تبديل می­کند. حباب­هاي ميكروسكپي فراوان روي وسايل ايجاد و سپس پاره مي­شوند و در واقع عمل ساكشن سبب تميز شدن وسايل مي­شود.

معمولاً در مطب­ها پاك كردن وسايل به صورت manualيا دستي انجام مي­شود و حتماً براي انجام آن بايد از دستكش­هاي ضخیم(heavy duty) استفاده کرد (شكل12-9). بهتر است از غوطه ­ور كردن وسايل در محلول­هاي سفيدكننده(bleach) پرهيز شود. اين مواد اثر corrosiveيا فرساينده روي وسايل دارند. يك مادۀ پاک­ کننده براي غوطه ­ور كردن وسايل و سپس پاك كردن آن­ها كفايت مي­كند. وسايل پس از خشك كردن كامل، عريان و يا بسته­ بندي شده در استریليزاتور قرار داده می­شوند. وسايل لولا دار مانند سوزن­گیر و هموستات و فورسپس­ به صورت لولاي باز بايد استريل شوند.

شكل 12-9. استفاده از دستكش ضخيم براي تمیز كردن وسايل

 

روش­هاي استریل و ضدعفوني کردن وسايل دندانپزشكي

 دندانپزشك و جراح برای استريل كردن وسايل بايد از حرارت مرطوب (اتوكلاو) و حرارت خشك (فور) در مطب استفاده کنند و هر دو را در دسترس داشته باشد. به طور کلی از محلول­هاي ضدعفوني براي وسايل استفاده نشود و فقط براي ضدعفوني سطوح و اثاثيه مصرف شود. در جدول6-9 وسايل مصرفي در دندانپزشكي و روش­هاي استريل کردن با حرارت مرطوب، حرارت خشك و محلول­هاي ضدعفوني کننده توضيح داده شده است. همان­طور كه در جدول ديده مي­شود، تأکید می­شود که هندپیس­ها و توربین­های دندانپزشکی باید قابل اتوکلاو کردن باشند.

 جدول6-9. روش­هاي استریليزاسيون و ضدعفوني کردن وسايل دندانپزشكي

روش شیمیایی

حرارت خشک

 (فور یا oven)

حرارت مرطوب (اتوکلاو) اقلام
+ + + + وسایل فولادی، فرزها
+ + + وسایل بسته بندی شده
+ + + سینی وسایل جراحی و ترمیمی بدون بسته بندی
+ + مورد تردید وسایل مستعد زنگ زدگی
+ + هندپیس قابل اتوکلاو
+ مورد تردید هندپیس غیر قابل اتوکلاو
+ + اثصالات آنگل (دستور سازنده)
+ + وسایل لاستیکی
+ + + نمد پالیش
+ پروتز متحرک
+ + + ساکشن پلاستیکی مقاوم به حرارت

سایر روش­های استرلیزاسیون

1.  Bead Sterilizer(نوع Glass and Salt)

نوعی حرارت خشک است و  مرتبط با بخش اندودنتیک مطرح شده است.

2.   نیتروژن دی­ اکساید(NO2)

به صورت گاز در فضای بسته و حرارت و فشار معمول اتاق رویDNA  میکروارگانیسم­ها اثر می­کند. با توجه به اینکه درجۀ جوش NO2در سطح دریا c21 است، غلظت مناسب بخار آن در حرارت اتاق ایجاد می­شود.

3.  اوزون

اکسیدانی بسیار قوی می باشد که در سطح صنعتی برای استریلیزاسیون آب، هوا و ضد عفونی سطوح به کار می­رود. از طریق پدیده اکسیداسیون بیشتر مواد ارگانیک عمل می­کند. از جهت دیگر توکسیک بوده و گازی ناپایدار است و بنابراین در  بسیاری از موارد قابل مصرف نمی باشد. امروزه از اوزون برای ضدعفونی کردن آب یونیت نیز استفاده می شود.

4.  حمام روغن داغ

در گذشته به کار می­رفته، ولی امروزه منسوخ شده است.

5.سایر روش­ها که به غلط، استیریلزاسیون سرد(cold sterilization) نامیده شده­اند(مانند گلوتاردئید، کلرین و فرمالدئید) در واقع جزء خانوادۀ ضدعفونی کننده ها هستند.

۶. مایکروویو

یکی از معایب روش های موجود استریلیزاسیون (حرارت خشک و مرطوب) زمان بر بودن آنها می باشد. احتمالا آینده استریلیزاسیون مایکروویو خواهد بود که امکان استریلیزاسیون با سرعت بیشتر را میسر می کند. مایکرویو، امواج با فرکانس رادیویی حدود ۲۴۵۰ مگا هرتز می باشد. مایکروویو در بزشکی برای ضد عفونی لنزهای تماسی، وسایل دندانبزشکی، دندان مصنوعی، شیر، و کاتترهای ادراری استفاده می شود.

 مبانی ضدعفونی و استریل

 مبانی ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ

وجود میکروب‌های بیماری‌زا در محیط زندگی ، قدرت و تکثیر و انتقال آنها از فرد بیمار یا سطح آلوده به شخص سالم و توانایی آلوده نمودن سایر سطوح ، جامعه بهداشتی را برآن داشت تا با این دشمنان نامرئی انسان مقابله نمایند و درصدد کشف راه‌های مبارزه برآیند. ازجمله مهم­ترین اقدامات و راه‌حل‌ها در این خصوص گندزدایی می‌باشد که شامل استفاده از روش‌های فیزیکی یا شیمیایی به منظور کم کردن بار میکروبی در محیط یا ابزار بی‌جان می‌باشد. استفاده از گندزداها برای تأمین سلامتی بسیار ضروری است و از عوامل مهم پیشگیری از بیماری‌ها بخصوص، بیماری‌های مسری می‌باشد. همچنین ضدعفونی افراد به ویژه ضدعفونی دست‌ها از دیگر اقدامات مهم جهت کنترل بیماری­ها می‌باشد.

 

ﺗﻌﺎﺭﻳﻒ ﻭ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ عفونت‌زدایی

ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻭﺭﻭﺩ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ عفونت‌زدایی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻭ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﻻﺯﻡ ﺍﺳﺖ ﺑـﻪ ﺫﻛـﺮ ﺑﺮﺧـﻲ ﺍﺯ ﺍﺻـﻄﻼﺣﺎﺕ ﺭﺍﻳـﺞ ﺩﺭ ﺍﻳـﻦ ﺯﻣﻴﻨـﻪ ﺑﭙﺮﺩﺍﺯﻳﻢ ﺗﺎ ﺿﻤﻦ ﺩﺭﻙ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻭ به‌کارگیری روش‌ها ﺍﺯ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ، برداشت‌های ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻥ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ.

ﭘﺎﻙ ﻛﺮﺩﻥ: (Cleaning) ﻳﻌﻨﻲ ﺯﺩﻭﺩﻥ آلودگی­های مانند خون و ترشحات بدنی ﻳﺎ ﻣﻮﺍﺩ ﻗﺎﺑﻞ ﺭﻭﻳﺖ ﺑﺎ ﺁﺏ.

سترون‌سازی یا استریلیزاسیون: (Sterilization) ﻳﻌﻨﻲ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ روش‌های ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ (مثل اتوکلاو و…) ﻳﺎ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ (مواد گندزدا) ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﺯ ﺑﻴﻦ ﺑـــﺮﺩﻥ ﻭ ﺗﺨﺮﻳـﺐ ﻛﻠﻴـﻪ ﺍﺷﻜﺎﻝ میکروبی ازجمله ﺍﺳﭙﻮﺭﻫﺎ.

ﻣﺎﺩﻩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍ (Disinfectant) ماده‌ای ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﻛﻢ ﻛﺮﺩﻥ ﺑﺎﺭ ﻣﻴﻜﺮﻭﺑﻲ ﺍﺯ ﺭﻭﻱ ﺳـﻄﻮﺡ بی­جان ﺑﻜﺎﺭ ﺑـﺮﺩﻩ می‌شود.

آنتی‌سپتیک (Antiseptic ) ماده‌ای ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﺯﺩﺍﺭﻧﺪﻩ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ میکروب‌ها ﺍﺯ ﺭﻭﻱ سطوح جاندار و ﺯﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ.

ﺩﺗﺮﺟﻨﺖ (Detergent) ماده‌ای ﺍﺳﺖ که ﺁﻟﻮﺩﮔﻲ­ها را پاک می‌کند و به عبارتی یک شوینده است.

جرمی­ساید (Germicide): میکروب­ کُش،      ﺑﺎﻛﺘﺮی­ساید (Bactericide): باکتری­ کُش،

ﻭﻳﺮﻳــﺴاید (Viricide): ویروس­ کُش،           ﻓﻮﻧﮋی­ساید (Fungicide): قارچ­ کُش،

ﺍﺳﭙﻮﺭساید (Sporicide): اسپورکُش

ﺍﺻﻄﻼﺡ ﺩﺋﻮﺩﻭﺭﺍﻧﺖ (Deodorant) ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﻮﺍﺩ خنثی‌کننده ﺑﻮﻫـﺎﻱ ﺑـﺪ ﻭ Bleach ﺑـﺮﺍﻱ ﻣـﻮﺍﺩ رنگ‌بر ﺑﻜـﺎﺭ ﺑـﺮﺩﻩ می‌شوند.

 

روش‌های عفونت‌زدایی

ﺍﻧﻮﺍﻉ روش‌های متداول عفونت‌زدایی، ﺍﻋﻢ ﺍﺯ روش‌های استریل سازی ﻳﺎ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ:

  • ﺣﺮﺍﺭﺕ ﺧﺸﻚ (ﻓﻮﺭ )
  • ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻣﺮﻃﻮﺏ (ﺍﺗﻮﻛﻼﻭ)
  • ﻣﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ استریل­ﻛﻨﻨﺪﻩ
  • ﻣﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍ

روش‌های استریل ﺳﺎﺯﻱ

ﺣﺮﺍﺭﺕ ﺧﺸﻚ ﻳﺎ ﻓﻮﺭ

ﺩﺳﺘﮕﺎﻩ ﻓﻮﺭ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻳﻚ ﺍﺟﺎﻕ ﻭ ﻳﻚ ﺍﺗﺎﻗﻚ ﻋﺎﻳﻖ ﻛﺎﺭﻱ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﺑﺮﻕ ﮔﺮﻡ می‌شود. ﺩﺭ ﺍﻳـﻦ ﺩﺳـﺘﮕﺎﻩ ﺩﺭ 160 ﺩﺭﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﻲ ﮔﺮﺍﺩ ﺩﺭ ﻣﺪﺕ ۲ ﺳﺎﻋﺖ، ۱۷۱ ﺩﺭﺟﻪ سانتی‌گراد ﺩﺭ ﻣﺪﺕ ۱ ﺳﺎﻋﺖ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺍﺳﺘﺮﻳﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ. ﺑﺎ ﻓﻮﺭ ﻣﻲﺗﻮﺍن ﺭﻭﻏﻦﻫﺎ، ﭘﻮﺩﺭﻫﺎ، ﺳﻮﺯﻥﻫﺎ، ﺗﻴﻎ، ﻗﻴﭽﻲ، ﻧﻮﻙ ﺍﻟﻜﺘﺮﻭﻛﻮﺗﺮ، ﺩﺭﻳﻞﻫﺎ، ﻓﺮﺯﻫـﺎ، ﻣﺘـﻪ ﻫﺎ، ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎﻱ شیشه‌ای ﻭ آیینه‌ها ﺭﺍ استریل کرد.

ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻣﺮﻃﻮﺏ (ﺍﺗﻮﻛﻼﻭ )

ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻣﺮﻃﻮﺏ ﻫﻨﻮﺯ، ﻣﻮﺛﺮﺗﺮﻳﻦ، متداول‌ترین، قابل‌اعتمادترین ﻭ کم‌هزینه‌ترین ﺭﻭﺵ ﺑـﺮﺍﻱ استریل‌سازی ﺍﺳـﺖ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺩﺳﺘﮕﺎﻩ، ﺩﻣﺎ ۱۲۱ ﺗﺎ 134 ﺩﺭﺟﻪ سانتی‌گراد ﺍﺳﺖ ﻭ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧـﻮﻉ ﺩﺳـﺘﮕﺎﻩ ۴ ﺗـﺎ 30 ﺩﻗﻴﻘـﻪ ﻣﺘﻔـﺎﻭﺕ لحاظ می­شود. ﺍﺗﻮﻛﻼﻭ ﺑﺮﺍﻱ استریل ﻛﺮﺩﻥ ﻟﻮﺍﺯﻡ ﺟﺮﺍﺣﻲ ﻓﻠﺰﻱ، شیشه‌ها، ﻣﺎﻳﻌﺎﺕ ﻭ ﺑﻌﻀﻲ ﻣﻮﺍﺩ ﭘﻼﺳﺘﻴﻜﻲ ﺑﻜﺎﺭ می‌رود.

 

ﻣﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ استریل­ کننده

ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺭﺍ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﺎ ﺍﻓﺰﻭﺩﻥ ﻏﻠﻈﺖ ﻭ ﻳﺎ ﺍﻓﺰﻭﺩﻥ مدت‌زمان، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ استریل­سازی ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﮔﺮﻓـﺖ. ﻣـﺜﻼ ﻣﺤﻠﻮﻝ ﮔﻠﻮﺗﺎﺭﺍﻟﺪﺋﻴﺪ ۲% از 5 ﺗﺎ 20 ﺩﻗﻴﻘﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺑﻜﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﺩ ﻭﻟﻲ ﻭﻗﺘﻲ برای مدت زمان بیشتری استفاده شود، ﺩﺭ ﺣـﺪ ﺍﺳﺘﺮﻳﻞ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ. ﻫﻴﺪﺭﻭﮊﻥ ﭘﺮﺍﻛﺴﺎﻳﺪ 5/7% ، ﻏﻠﻈﺖﻫﺎﻱ ﺑﺎﻻﻱ ﻫﻴﭙﻮﻛﻠﺮﻳﺖ ﺳﺪﻳﻢ، ﭘﺮﺍﺳﺘﻴﻚ ﺍﺳﻴﺪ ﻧﻴﺰ ﺍﺯ ﻣـﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺍﺳﺘﺮﻳﻞ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

 

ﻣﻮﺍﺩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍ

ویژگی‌های ﻻﺯﻡ ﺑﺮﺍﻱ ﻳﻚ ﻣﺎﺩﻩ ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻱ ﻣﻨﺎﺳﺐ

  • ﮔﺴﺘﺮﻩ ﺍﺛﺮ ﻭﺳﻴﻊ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و انواع میکروب‌ها را از بین ببرد.
  • قابل‌حل در آب ﺑﺎﺷﺪ .
  • ﺑﺮﺍﻱ ﭘﻮﺳﺖ، ﭼﺸﻢ ﻭ ﺩﺳﺘﮕﺎﻩ ﺗﻨﻔﺲ، ﻣﺤﺮّﻙ ﻧﺒﺎﺷﺪ.
  • ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻮﺭﺩﮔﻲ ﻓﻠﺰﺍﺕ ﻧﺸﻮﺩ.
  • ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺍﺛﺮ ﻛﻨﺪ.
  • ﻓﺎﻗﺪ ﺑﻮﻱ ﺯﻧﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ.
  • ﺭﻭﺵ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺁﻥ ﺁﺳﺎﻥ ﺑﺎﺷﺪ.
  • ماندگاری اثر داشته باشد و پس مصرف آن سطح همچنان ضدعفونی شده باقی بماند.
  • خاصیت پاک­کنندگی داشته باشد.
  • پایداری داشته ﺑﺎﺷﺪ (بتوان از آن برای مدت طولانی استفاده کرد)
  • ﺳﻤﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ .
  • مقرون به صرفه باشد.
  • ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻮﺍﺩ ﺁﻟﻲ ﻣﺜﻞ ﺧﻮﻥ، ﺧﻠﻂ، ﺍﺩﺭﺍﺭ ﻭ ﻣﺪﻓﻮﻉ ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ.
ﺳﻄﻮﺡ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ

ﻣﻮﺍﺩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺳﻄﺢ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ ﺑﻪ ۳ ﺩﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ:

گندزدا ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻ  (H.L.D)                            High Level Disinfectant

گندزدا سطح متوسط       Intermediate Level Disinfectant      (I.L.D)

گندزدا ﺳﻄﺢ ﭘﺎﻳﻴﻦ        Low Level Disinfectant                   (L.L.D)

ﻣﻮﺍﺩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻱ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻ (H.L.D) ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﺗﻤﺎﻡ میکروب‌ها و اکثر ﺍﺳـﭙﻮﺭﻫﺎ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ. ﻣـﻮﺍﺩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻱ متوسط (I.L.D) ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺸﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﻫﻤﻪ میکروب‌ها ازجمله ﻣﺎﻳﻜﻮﺑﺎﻛﺘﺮﻳﻮﻡ ﺗﻮﺑﺮﻛﻮﻟﻮﺯﻳﺲ (عامل بیماری سِل) ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ ﻭ ﻣﻮﺍﺩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻱ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﻳﻴﻦ (L.L.D) ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺬﻑ ﺧﻴﻠﻲ ﺍﺯ ﺑﺎﻛﺘﺮﻱﻫﺎﻱ، ﻗﺎﺭﭺﻫﺎ ﻭ ﻭﻳﺮﻭﺱﻫﺎ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ.

 

پایه­ های شیمیایی پرکاربرد در بخش گندزداها

 ﭘﺮﺍﻛﺴﻴﺪ ﻫﻴﺪﺭﻭﮊﻥ

ﺩﺭ ﺭﻗﺖﻫﺎﻱ ۱ ﺗﺎ ۲ ﺩﺭﺻﺪ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺑﺎﻟﻴﻨﻲ ﺩﺍﺭﺩ، ۶ ﺩﺭﺻﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ گندزدا ﺳﻄﺢ ﺑـﺎﻻ ﻭ 5/7% ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ استریلﻛﻨﻨﺪﻩ ﺑﻜﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﺩ. ﻣﺜﺎﻝﻫﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﺑﺮﺩﻫﺎﻱ ﺍﻳﻦ ﻣﺎﺩﻩ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ: گندزدایی ﺁﻧﺪﻭﺳﻜﻮﭖﻫﺎ ﻭ ﻋﺪﺳﻲﻫـﺎﻱ ﺗﻤﺎﺳـﻲ (ﺑـﺎ ﻣﺤﻠـﻮﻝ ۶%) ﻭ استریل­ﺳـﺎﺯﻱ ﻭﺳـﺎﻳﻞ ﻏﻴﺮﻓﻠﺰﻱ (ﺑﺎ ﻣﺤﻠﻮﻝ 5/7%). ﻫﻴﺪﺭﻭﮊﻥ ﭘﺮﺍﻛﺴﺎﻳﺪ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﻓﻠﺰﺍﺕ ﺁﻟﻮﻣﻴﻨﻴﻮﻡ، ﻣﺲ، ﺑـﺮﻧﺞ ﻭ ﺭﻭﻱ ﺍﺛـﺮ ﺧﻮﺭﻧـﺪﮔﻲ ﺩﺍﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ. ﭘـﺲ ﺍﺯ استریل­سازی ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻣﺎﺩﻩ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺭﺍ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺑﺎ ﺁﺏ ﺍﺳﺘﺮﻳﻞ ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﻭ ﺳﭙﺲ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﻫﻴﻢ.

ﭘﺮﺍﺳﺘﻴﻚ ﺍﺳﻴﺪ

ﺍﻳﻦ ﻣﺎﺩﻩ ﺩﺭ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎﻱ ﭘﺎﻳﻴﻦ (50 (PPM ﺩﺭ ﻟﻨﮋﺭﻱﻫﺎ (رختشوخانه­ها) ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ماده ضدعفونی­کننده ﻭ ﺩﺭ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎﻱ ۱% ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳﻚ ﻣـﺎﺩﻩ استریلﻛﻨﻨﺪﻩ ﺑﻜﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﺩ. ﺑﺮﺍﻱ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺣﺴﺎﺱ ﺑﻪ ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻣﻔﻴﺪ ﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﻓﻠﺰﻱ ﺍﺛﺮ ﺧﻮﺭﻧﺪﮔﻲ ﺩﺍﺭﺩ. البته امروزه با استفاده از عوامل ضدخورندگی در ترکیب محلول­ها این مشکل برطرف شده است.

ﮔﻠﻮﺗﺎﺭﺍﻟﺪﺋﻴﺪ

ﮔﻠﻮﺗﺎﺭﺍﻟﺪﺋﻴﺪ، ﻣﺤﻠﻮﻟﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻇﺮﻑ 5 تا 20 ﺩﻗﻴﻘﻪ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺣـﺴﺎﺱ ﺑـﻪ ﺣـﺮﺍﺭﺕ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺣـﺪ ﺑـﺎﻻ (H.L.D) ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻭ ﻇﺮﻑ 1 ﺗﺎ 10 ﺳﺎﻋﺖ ﺁﻥﻫﺎ ﺭﺍ استریل ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺭﺍﻳﺞ ﺗﺮﻳﻦ ﻣـﻮﺭﺩ ﺍﺳـﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﮔﻠﻮﺗﺎﺭﺍﻟﺪﺋﻴـﺪ، ﮔﻨﺪﺯﺩﺍﻳﻲ ﺁﻧﺪﻭﺳﻜﻮﭖﻫﺎ، ﺁﺳﭙﻴﺮﺍﺗﻮﺭﻫﺎ، ﻟﻮﺍﺯﻡ ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ، ﻟﻮﺍﺯﻡ ﺗﻨﻔﺴﻲ ﻭ ﺟﺮﺍﺣﻲ ﺍﺳﺖ. بسته به نوع محصول تولیدی و ترکیبات مورد استفاده در آن محلول گندزدا میتواند ﺗـﺎ 28 ﺭﻭﺯ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ شود.

ﺍﻟﻜﻞ ﻫﺎ

ﺍﻟﻜﻞﻫﺎ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﻳﺰﻭﭘﺮﻭﭘﺎﻧﻮﻝ ﻭ ﻳﺎ ﺍﺗﺎﻧﻮﻝ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺍﻟﻜﻞﻫﺎ، ﻫﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ آنتی‌سپتیک ﺑﻜﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﻧﺪ ﻭ ﻫـﻢ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮﺍﻥ گندزدای سطح متوسط. ﺍﻟﻜﻞ ﺳﺮﻳﻊ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ، ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﻧﺪﺍﺭﺩ، ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺭﺍ ﺭﻧﮕﻲ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﻭ ﺯﻭﺩ ﺗﺒﺨﻴﺮ می‌شود. ﻣـﻮﺍﺩ ﻻﺳـﺘﻴﻜﻲ ﺭﺍ ﺳـﺨﺖ ﻭ ﭼﺴﺐ ﺍﺑﺰﺍﺭ ﺭﺍ ﺣﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺧﻮﺭﻧﺪﻩ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﻋﺪﺳﻲ ﺩﺍﺭ ﺑﻜﺎﺭ ﺑﺒﺮﻳﻢ.

ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺕ ﺁﻣﻮﻧﻴﻮﻡ ﭼﻬﺎﺭ ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ

ﺍﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎﺕ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺩﺭ ﺣﺪ سطح پایین L.L.D ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﺁﻣﺮﻳﻜﺎ ﻣﺼﺮﻑ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺍﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﻴﻤﺎﺭﺳﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ آنتی‌سپتیک (محلول­های ضدعفونی دست و پوست) ﺍﺯ ﺳﺎﻝ 1976 ﻗﻄﻊ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺍﺩ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮﺍﻱ ﭘﺎﻙ ﻛﺮﺩﻥ ﺳﻄﻮﺡ ﻣﺤﻴﻄﻲ (ﻛﻒ، ﺩﻳﻮﺍﺭ، ﺍﺛﺎﺛﻴـﻪ ﻭ ﻣﺒﻠﻤﺎﻥ ﺑﻴﻤﺎﺭﺳﺘﺎﻥ) ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﻧﺪ.

 

طریقه مصرف ضدعفونی کننده ها و گندزداها :

  • محلول هاي کنسانتره:

ابتدا بایستی نسبت به رقیق سازي محلول کنسانتره اقدام شده و پس از تهیه محلول رقیق شده با غلظت مورد نظر نسبت به استفاده از آن در زمان توصیه شده اقدام گردد.

  • محلول هاي آماده مصرف :

مواد آماده مصرف نیازي به رقیق سازي نداشته و فقط زمان لازم توصیه شده توسط شرکت سازنده بایستی رعایت گردد.

 

ﺳﺎﻟﻢ ﺳﺎﺯﻱ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﻭ ﺍﺑﺰﺍﺭ

ﻭﺳﺎﻳﻞ ﻭ ﺍﺑﺰﺍﺭ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﻭ ﻧﻴﺎﺯ ﺑﻪ ﺭﻭﺵ ﻭ ﻧﻮﻉ عفونت‌زدایی ﺑﻪ ﺳﻪ ﺩﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ می­شوند:

۱ ـ ﻟﻮﺍﺯﻡ بحرانی ﻳﺎ ﺣﺴﺎﺱ (Critical devices)

ﻟﻮﺍﺯﻣﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻭﺍﺭﺩ مناطق ﺍﺳﺘﺮﻳﻞ ﻳﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻋﺮﻭﻗﻲ ﻣﻲﺷـﻮﻧﺪ ﻣﺜـﻞ: ﺳـﻮﺯﻥﻫـﺎ، ﻛﺎﺗﺘﺮﻫـﺎﻱ ﻋﺮﻭﻗـﻲ، ﻟـﻮﺍﺯﻡ ﺟﺮﺍﺣﻲ، ﻛﺎﺗﺘﺮﻫﺎﻱ ﺍﺩﺭﺍﺭﻱ ﻭ ﻏﻴﺮﻩ.

۲ ـ ﻟﻮﺍﺯﻡ ﻧﻴﻤﻪ بحرانی (Semicritical devices)

ﻟﻮﺍﺯﻣﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻏﺸﺎءﻫﺎﻱ ﻣﺨﺎﻃﻲ یا پوست ناسالم ﺗﻤﺎﺱ ﭘﻴﺪﺍ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﻣﺜﻞ : انواع ﺁﻧﺪﻭﺳﻜﻮﭖﻫﺎ، تجهیزات تنفسی و هوشبری و…

۳ ـ ﻟﻮﺍﺯﻡ غیر بحرانی (Noncritical devices)

ﻟﻮﺍﺯﻣﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﭘﻮﺳﺖ ﺳﺎﻟﻢ ﺗﻤﺎﺱ ﭘﻴﺪﺍ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ. ﻣﺜﻞ: ﮔﻮﺷﻲ ﻣﻌﺎﻳﻨـﻪ، ﻛـﺎﻑ ﻓـﺸﺎﺭﺳﻨﺞ ﻭ لبه­های تخت ﻏﻴﺮﻩ.

* ﻟﻮﺍﺯﻡ بحرانی ﺭﺍ ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺎﻳﺪ استریل ﻛﻨﻴﻢ. ﻟﻮﺍﺯﻡ ﻧﻴﻤﻪ بحرانی ﺭﺍ ﺣﺘـﻲ ﺍﻟﻤﻘـﺪﻭﺭ استریل ﻭ ﺍﮔـﺮ ﻣﻴـﺴﺮ ﻧﺒـﻮﺩ ﺩﺭ ﺣـﺪ گندزدایی سطح بالا H.L.D عفونت‌زدایی ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ، ﻭ ﻟﻮﺍﺯﻡ غیربحرانی ﺭﺍ ﺑﺎ دترجنت ﻳﺎ ﻣﻮﺍﺩ ﮔﻨﺪﺯﺩﺍ ﺩﺭ ﺣﺪ سطح متوسط و پایین ﻋﻔﻮﻧﺖ­ﺯﺩﺍﻳﻲ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻴﻢ.

عوامل موثر بر کارایی گندزدایی

الف) تعداد و محل استقرار میکروب‌ها

در شرایط یکسان، هر چه تعداد میکروب‌ها بیشتر باشد، زمان تماس بیشتری لازم است تا ماده گندزدا آنها را از بین ببرد. همچنین مطالعات نشان داده که میکروب‌ها در وضعیتی که متراکم و خوشه­ای (در بیوفیلم­ها) هستند نسبت به زمانی که بصورت سلول­های منفرد قرار دارند سخت­تر از بین می­روند. سطوحی که دارای درز و شکاف، حفره­ و اتصالات بیشتری هستند نسبت به سطوح صاف بطور دشوارتری ضدعفونی می­شوند که دلیل آن نفوذ سخت­تر مواد گندزدا به داخل سطح­های پیچیده است.

ب) مقاومت ذاتی میکروب‌ها

مقاومت میکروب‌ها در مقابل مواد گندزدا شیمیایی و فرآیندهای استریل بسیار متفاوت است. مقاومت میکروب‌ها از بالاترین سطح به پایین­ترین سطح به شرح زیر است:

پریون (بیشترین مقاومت)> اسپورها > کوکسیدیا > مایکوباکتریوم­ها (باکتری سل) > ویروس­های کوچک > قارچ ها > باکتری­های رویشی (استافیلوکوک) > ویروس­های اندازه متوسط (کمترین مقاومت)

پ) غلظت و قدرت مواد گندزدا

هر چه غلظت ماده گندزدا بیشتر باشد کارایی آن بالاتر و زمان اثر آن کمتر خواهد بود. همچنین قدرت مواد گندزدا وابسته به ماهیت و ترکیب شیمیایی آن می­باشد. برای مثال گلوتارآلدئید دارای قدرت گندزدایی بالاتری نسبت به ترکیبات آمونیوم چهارتایی است.

ت) عوامل شیمیایی و فیزیکی

مانند pH، رطوبت و سختی آب که می توانند کارایی گندزدایی را تحت تاثیر قرار بدهند. با افزایش دما کارایی افزایش می­یابد. هرچند بایستی از افزایش بیش از حد دما جلوگیری کرد چرا که می­تواند باعث تجزیه و غیرفعال شدن ماده گندزدا شود. افزایش pH باعث افزایش کارایی گلوتارآلدئید و ترکیبات آمونیوم چهارتایی شده ولی در خصوص فنل ها، هیپوکلریت­ها باعث کاهش کارایی می­شود. سختی آب (سختی آب یعنی وجود یونهای کلسیم و منیزیوم در آب) میزان از بین بردن میکروب‌ها توسط مواد گندزدا را کاهش می­دهد.

ث) مواد آلی و غیر آلی

سِرُم، خون، چرک، مواد مدفوعی، بزاق و ترشحات مخاطی از طریق واکنش شیمیایی با مواد گندزدا (غیر فعال شدن گندزداها) و یا با ایجاد آلودگی و مانع شدن از تماس مواد گندزدا با سطح، کارایی مواد گندزدا را کاهش می دهند.

آندوسکوپی

انواع آندوسکوپی و نحوه گندزدایی

آندوسکوپ و انواع آن

دستگاه آندوسکوپ که براي ديدن حفره‌ها و يا ارگان‌هاي داخلي بدن استفاده مي‌شود، مرکب از دو کلمه «اندو» به‌ معناي «داخل» و «اسکوپ» به ‌معني «وسيله ديدن» است. قسمت اسکوپ آن اغلب از طريق سوراخ‌هاي طبيعي بدن مانند دهان در برونکوسکوپي، رکتوم در سيگموييدوسکوپي و يا واژن در سيستوسکوپي، وارد بدن مي‌شود.

آندوسکوپ‌هاي دستگاه گوارش، در هر دو طيف تشخيصي و درماني در ميان دستگاه‌هاي پزشکي قرار دارند و استفاده از آنها، درجه بالايي از مهارت و تجربه را مي‌طلبد. در واقع آندوسکوپ‌ها مجموعه‌اي از ويدئوها و کامپيوترهاي مدرن و تکنولوژي‌ پيشرفته مهندسي مواد هستند و از آنها در مواقع لزوم، براي گرفتن نمونه پاتولوژي از بعضي اعضا مانند کولون و برونش‌هاي ريه نيز استفاده مي‌شود.

انواع گوناگون اين دستگاه‌ ها که به‌ منظور بررسي بيشتر دستگاه گوارش استفاده مي‌شود، شامل ازوفاگوگاسترودئودنوسکوپ (گاستروسکوپ)، انتروسکوپ،

دئودنوسکوپ، کلدوکوسکوپ، اکوآندوسکوپ، کولونوسکوپ و سيگموئيدوسکوپ است.

به طور کلی دو دسته آندوسکوپ وجود دارد:

آندوسکوپ های نرم یا انعطاف‌پذیر

آندوسکوپ نرم
آندوسکوپ نرم

اکثرا برای مقاصد تشخیصی از این نوع آندوسکوپ ها استفاده می شود. این آندوسکوپ ها که لوله های باریکتری نسبت به انواع سخت دارند ، به میزان بیشتری در اعضای بدن وارد می شوند ، طول بیشتری دارند و با توجه به انعطاف‌پذیری و قطر کمتر ، آسیب کمتری به اعضا وارد می کنند و به طور کلی پزشک و بیمار هر دو راحتترند. متداول ترین آن ها گاستروسکوپ می باشد.

نکته:

گاستروسكوپي روش انجام نگاه از معده و روده است. یک لوله اسکوپی از دهان بیمار وارد سیستم گوارشی می شود.

آندوسکوپ‌هاي قابل انعطاف یا نرم، از سه قسمت تشکيل شده‌اند: قسمت کنترل‌ کننده، لوله ورودي (که داخل بدن قرار مي‌گيرد) و قسمت مرتبط‌‌ کننده. ويژگي‌هاي منحصر به‌ فرد هر کدام از آندوسکوپ‌ها، مطابق استفاده‌اي که از آن مي‌شود تعديل شده ‌است.

با وجود آنکه اغلب طراحي يکساني براي آندوسکوپ‌ها وجود دارد اما کارخانه‌هاي سازنده، انواع گوناگوني از آن را در گروه‌هاي معيني توليد مي‌کنند. اين تنوع و گوناگوني اغلب در طول، قطر و ميزان انعطاف‌پذيري لوله ورودي است. قسمت کنترل نيز مي‌تواند در موارد گوناگون مانند اينکه کدام قسمت روده را مي‌خواهد بررسي کند و يا اينکه براي ديدن دئودنوم (قسمت ابتدایی روده بعد از معده)، قسمت بالا برنده دارد يا خير، متفاوت باشد. اين خصوصيات، مواردي مانند طول دستگاه را که مي‌تواند وارد لوله گوارش شود و انواع و اندازه لوازم جانبي را که همراه آندوسکوپ استفاده مي‌شوند، تحت تاثير قرار مي‌دهد.

قسمت کنترل

اين قسمت، در دست چپ پزشک قرار مي‌گيرد و از دو دسته چرخنده که روي هم قرار گرفته‌ اند و سر آندوسکوپ را به بالا/ پايين و يا چپ/ راست هدايت مي‌کنند، تشکيل شده است.

همچنين دو دريچه جهت ساکشن آب/هوا نيز در قسمت جلو و بالاي سر آندوسکوپ قرار دارد. سوئيچ‌هاي کنترل از راه دور براي تغيير يا گرفتن فيلم‌هاي ويدئويي يا عکس نيز در اين قسمت، تعبيه شده‌اند. قسمت ورودي کانال دستگاه در قسمت جلو و پايين قرار دارد. دستگاه‌هاي فيبر اپتيک که براي ديدن چشمي هستند، در جلوي قسمت کنترل کننده براي مشاهده مستقيم قرار گرفته‌اند.

قسمت ورودي

اين جزء دستگاه، به قسمت کنترل متصل شده ‌است و در بدن بيمار، جا مي‌گيرد. طول، قطر و درجه انعطاف‌ پذيري لوله آن، در ميان مدل‌هاي گوناگون، متفاوت است. لوله ورودي از يک يا دو کانال، يک يا دو دسته نوري، دو کانال مربوط به آب و هوا، يک دسته راهنماي تصوير، قسمت ورودي سيم هدايت کننده و سيم‌هاي زاويه‌ دار تشکيل شده‌ است. اين سيم‌ ها، قسمت خم‌ شونده لوله ورودي را انحنا مي‌دهند.

سر آندوسکوپ شامل (1) دهانه يا دهانه‌ هايي جهت تعبيه لوله مکنده و ساير وسايل کمکي، (2) يک منفذ ورودي ـ خروجي هوا / آب، به‌ منظور پاک‌ کردن لنزي که در سر لوله ورودي قرار دارد و کمک به وارد کردن هوا، (3) سيستم روشنايي هدايتي و (4) مجموعه‌ اي که حاوي لنز مي‌باشد، تشکيل شده‌است.

قسمت مرتبط‌‌ کننده

اين بخش حاوي يک چراغ هدايت‌ کننده، لوله هوا و اجزاي الکتريکي متناسب با منبع توليد نور و يا پردازشگر است. همچنين در موقعيت جانبي آن، محلي جهت تعبيه مخزن آب، لوله مکش، گاز دي‌اکسيد کربن، تهويه لوله ورودي و يک پايه S شکل که براي ايمني بيشتر، آندوسکوپ را در بر مي‌گيرد و خطر شوک الکتريکي وارد شده به پزشک را کاهش مي‌دهد، قرار دارد.

اندوسکوپ های سخت یا ریجید

آندوسکوپ سخت
آندوسکوپ سخت

معمولا ضخیمتر از آندوسکوپ های نرم هستند و کمتر مورد استفاده قرار می گیرند اما به هر حال گاهی مزایایی دارند که در آندوسکوپ های نرم وجود ندارد. مثلا نمونه برداری و اقدامات درمانی با اندوسکوپ های سخت معمولا راحتتر انجام می شود. یکی از موارد کاربرد آن در لاپاروسکوپی است.

نکته:

لاپاراسکوپی یا پهلوبینی(به انگلیسی: Laparoscopy) نوعی تکنیک برای درون‌بینی شکم و لگن است. اغلب لاپاراسکوپی اقدامی تشخیصی است ولی گاه می‌تواند درمانی نیز باشد. این تکنیکها در سالهای اخیر به دلیل کاهش زمان بستری بیمار در بیمارستان، کاهش درد و کوچکی برش و جوشگاه عمل مورد استقبال قرار گرفته‌اند. در این روش دکتر داخل شکم را کمک یک لوله دوربین دار (بدون بازکردن شکم) مشاهده می‌کند. این لوله از طریق ایجاد یک سوراخ بسیار کوچک در ناف تحت بیهوشی عمومی وارد می‌شود. لاپاراسکوپی می‌تواند سایر علل درد قاعدگی مثل آندومتریوز و یا چسبندگی‌های لگنی و یا فیبروم‌ها و یا کیست تخمدان و حتی حاملگی خارج رحمی را تشخیص داده و در بعضی موارد درمان کند.

انواع روش های آندوسکوپی

امروزه آندوسکوپ های مختلفی طراحی شده اند که هر یک از آنها برای بررسی و مشاهده قسمت خاصی از بدن به کار می روند.

برونکوسکوپ: آندوسکوپ هایی که از دهان وارد می شوند و به نای می رسند تا مجاری هوایی را بررسی کنند.

Image result for ‫برونکوسکوپ‬‎

نازوفارینگوسکوپ: آندوسکوپ هایی که می توانند از راه بینی وارد شوند ، به داخل سینوس ها بروند و بخش های مختلف سینوس ها را بررسی کنند.

Image result for ‫آندوسکوپی بینی و سینوس‬‎

سیستوسکوپ: آندوسکوپ هایی که از راه مجرای ادرار وارد می شوند و مثانه را مورد بررسی قرار می دهند.

Image result for ‫سیستوسکوپ‬‎

کولونوسکوپ: آندوسکوپ هایی که از مقعد وارد می شوند و بخش های مختلف روده بزرگ را قابل مشاهده می کنند.

Image result for ‫کولونوسکوپ‬‎

رکتوسکوپ: انواع کوتاه‌ تر کولونوسکوپ که فقط بخش انتهایی روده بزرگ که رکتوم نام دارد را بررسی می کنند.

آرتروسکوپ: آندوسکوپ هایی که داخل مفاصل را مورد مشاهده قرار می دهد. در این موارد آندوسکوپ را از طریق پوست به داخل مفصل می رسانند تا بتوانند فضای داخل مفصل را ببینند.

آرتروسکوپ
آرتروسکوپ

هیستروسکوپ: اندوسکوپ هایی هم برای مشاهده داخل رحم و حتی داخل فضای شکم هم وجود دارد.

Image result for ‫هیستروسکوپ‬‎

اپیدوروسکوپی: آندوسکوپی اطراف نخاع که در این روش با استفاده از یک دستگاه اندوسکوپی مخصوص از طریق یک سوزن باریک وارد فضای داخل ستون فقرات کمری شده سپس با مشاهده مستقیم رشته های عصبی ، دیسک بین مهره ای و بافت های اطراف اعصاب ، آسیب های احتمالی تشخیص داده شده و روش های درمانی در هر مورد و با استفاده از اندوسکوپی انجام می شود.

Related image

نکته:

آندوسكوپهایی كه از مقعد وارد میشوند و بخشهای مختلف روده بزرگ را قابل مشاهده میسازند. به این آندوسكوپها، كولونوسكوپ میگویند اما انواع كوتاه تر آنها ركتوسكوپ نامیده می شوند چرا كه فقط بخش انتهایی روده بزرگ كه ركتوم نامیده می شود را بررسی می كنند.

 

روش های ضدعفونی دستگاه های آندوسکوپی

 

اگر چه آندوسکوپی روش تشخیصی بسیار مفید و موثری است که عوارض و عواقب قابل توجهی ندارد، اما عفونت از مهمترین عوارض آنها محسوب می شود که می تواند از بیمار به بیمار توسط دستگاه اندوسکوپی و ضمائم آن مثلاً ابزار بیوپسی منتقل شود.

با توجه به اینکه عفونت هایی مانند هلیوباکتر، سل و هپاتیتB, C  و حتی HIV در بین مراجعه کنندگان برای آندوسکوپی می تواند وجود داشته باشد، نگرانی از احتمال انتقال این نوع بیماریهای عفونی از طریق دستگاههای آندوسکوپی وجود دارد.

به طور کلی، ضدعفونی آندوسکوپ با مواد گندزدا بعد از تست نشت شامل ۵ مرحله می باشد.

۱تمیز کردن (Cleaning) : در این مرحله سطوح داخلی و خارجی دستگاه باید به صورت مکانیکی تمیز شوند که شامل برس کشی لوله ها (انواع برس های شستشو در سبد کالایی شرکت آرکا بهپویان وجود دارد) و شستشوی آن با آب و دترجنت یا پاک کننده های آنزیم دار (پلارازیم اکسترا یا آنیوزایم دی دی وان) می باشد.

۲ضدعفونی(Disinfection) : آندوسکوپ باید در یک ماده ضدعفونی کننده سطح بالا (استرانیوس یا دسکوتن) بطور کامل غوطه ور گردد و همچنین هوای اضافی باید حذف شده و از تماس کامل مواد گندزدا با مجاری داخلی و تمام ابزار حیاتی مانند لوله های ساکشن و بیوپسی و همچنین لوله های آب و هوا اطمینان حاصل شود.

۳شستشو (Rinsining): تمام آندوسکوپ و همه لوله های آن باید با آب استریل یا آب فیلتر شده که معمولا برای شوینده های اتوماتیک استفاده می شود یا آب لوله کشی شهری (با کیفیت بالا و تایید شده) شسته شود.

۴خشک کردن (Drying): لوله های جاگذاری و مجاری داخلی باید با الکل شسته شود و با هوای با فشار بعد از ضدعفونی و قبل از نگهداری خشک شود.

۵نگهداری (Storing): آندوسکوپ باید به گونه ای نگهداری شود که از آلودگی جلوگیری شده و فرآیند خشک شدن آن بهتر شود (برای مثال عمودی آویزان شود).

بعنوان جزئی از برنامه کنترل کیفیت، پرسنل سیستم بهداشتی می توانند از آندوسکوپ های ضدعفونی شده در سطوح بالا یا استریل شده، کشت های قابل اطمینان اتفاقی تهیه کنند تا بقای باکتری ها بررسی گردد.

 

طراحی اتاق انجام آندوسکوپی

لازم است در محلی که برای انجام اندوسکوپی در نظر گرفته می شود منطقه مخصوص تمیز و ضدعفونی کردن آندوسکوپها از بقیه قسمتها مجزا بوده و تهویه مناسبی داشته باشد. همچنین به منظور پیشگیری از عوارض بخارات متصاعد شده از مواد ضدعفونی کننده «بخصوص در مورد گلوتارالدئید ۲%»، در طراحی ظرف مخصوص نگهداری از گلوتارالدئید دقت لازم به عمل آید.

 

پرسنل مسئول تمیز و ضدعفونی کردن دستگاه های آندوسکوپ:

فردی که مسئولیت تمیز و ضدعفونی کردن دستگاه های آندوسکوپی و استریل نمودن ضمائم آنها از قبیل فورسپس بیوپسی را به عهده دارد باید آموزش لازم را دیده و از تجربه کافی برخوردار باشد. ایمنی و سلامت کارکنانی که وظیفه ضدعفونی کردن وسایل را به عهده دارند اهمیت فراوانی دارد. کلیه پرسنل اتاق اندوسکوپی باید بر علیه HBV واکسینه شده باشند واز دستکش مناسب و روپوش و ماسک و عینک مخصوص (در مورد بیماران با عفونت حاد و یا ریسک بالا از نظر سرایت عفونت) استفاده کنند. تمام کارکنان بخش آندوسکوپی باید از خطر تماس با مواد ضدعفونی کننده آگاه بوده و باید کاملاً مراقب باشند تا از چنین تماسی بر حذر باشند.

 

مناسبترین محلول ضدعفونی برای اتاق آندوسکوپی:

بررسی های متعدد نشان داده است که بهترین و مناسبترین محلول ها، گلوتارالدئید ۲% و پراستیک اسید ها می باشند که علاوه بر موثر بودن بر علیه باکتری ها و ویروس ها (HIV,HCV,HBV) و برخی اسپورها، به جهت سازگاری بالا همچنین دستگاه فیبرآندوسکوپی را تخریب نمی کنند. ممکن است پرسنل اتاق آندوسکوپی به گلوتارآلدئید آلرژی پیدا کنند (آبریزش از بینی و چشم، قرمزی چشم، حساسیت پوستی، آسم، سرفه و خون دماغ).

طول مدت ضدعفونی واسپورکشی پیشنهاد شده ۴۵ دقیقه می باشد . بررسی ها نشان داده است در صورت شستشو و تمیز نمودن فیبرسکوپ قبل از ضدعفونی، ۲۰ دقیقه تماس در درجه حرارت ۲۰ درجه سانتی گراد کافی است و اکثر باکتریها و ویروس ها ظرف ۴ دقیقه اول ضدعفونی از بین می روند.

 

شستشو و تمیز کردن دستگاه آندوسکوپی و ضمائم قبل از ضدعفونی:

تمیز کردن فیبرسکوپ و ضمائم آن اهمیت فوق العاده زیادی در موفقیت ضدعفونی دارد و باید همواره تلاش و تاکید شود که این اقدام به طور دقیق و کامل و همیشه قبل از ضدعفونی انجام شود. توصیه می شود فقط از دستگاه هایی استفاده شود که به طور کامل قابل فرو رفتن در آب هستند و می توان کلیه مجاری و حفرات آنها را به دقت شستشو داد. استفاده از دستگاههای قدیمی و غیر قابل شستشو مثل مدلهای قدیمی (دستگاههای مدل D4,D3,D2,D1 کارخانه اُلیمپوس) در خیلی از کشورها ممنوع شده است. به همین دلیل به کلیه واحدهایی که هنوز از این نوع دستگاهها استفاده می کنند توصیه می شود این اندوسکوپها را با دستگاههای جدید قابل شستشو تعویض نمایند.

 

ضدعفونی دستگاههای جدید و قابل شستشو:

لازم است قبل از شروع کار روزانه و همچنین پس از پایان هر آندوسکوپی اقدامات زیر به عمل آید:

۱- دستگاه با دقت و به طور کامل با آب ولرم و محلول شوینده مناسب تمیز گردد و شستشو داده شود، به گونه ای که هیچگونه ترشح یا ماده زاید روی آن باقی نماند. به این منظور استفاده از یک وسیله مناسب برس دار(Brush)  مثل مسواک نرم مفید است.

۲- کلیه مجاری آندوسکوپی باید چند بار با برس (که خود این برس باید قبلاً به دقت تمیز و ضدعفونی شده باشد) در تمام طول تمیز شده، پوشش موجود در انتهای آندوسکوپ برداشته شده و نوک آندوسکوپ با دقت و آرامی به طور کامل تمیز گردد. باید آب همراه با محلول شوینده چند بار داخل کلیه مجاری آندوسکوپی تزریق شده و شستشو انجام گردد. حتی موقعی که قرار است برای ضدعفونی از ماشین اتوماتیک استفاده شود باید قبل از قرار دادن دستگاه در داخل ماشین این اقدامات صورت پذیرد.

۳- دستگاه آندوسکوپ سپس باید از قطعه منبع نور جدا و به طور کامل در محلول گلوتارالدئید ۲% (استرانیوس یا دسکوتن) فرو برده شود و با توجه به ماده گندزدا و مدت تماس پیشنهادی در این وضعیت قرار گیرد. در این مدت باید محلول ضدعفونی مجدداً به داخل مجرای آندوسکوپ تزریق شود. در صورت وجود ماشین اتوماتیک، این مرحله با قرار دادن دستگاه در ماشین اتوماتیک انجام می شود.

۴- سپس دستگاه از محلول ضدعفونی خارج و مجدداً با آب شستشو شده و خشک گردد و پوشش انتهایی و دریچه مجراها نصب و آماده استفاده مجدد شود. در صورتی که پس از ضدعفونی بیمار دیگری نباشد دستگاه در محل مخصوص خود آویزان می شود (نباید در چمدان مخصوص نگهداری شود).

5- به منظور دقت هر چه بیشتر، لازم است به تعداد کافی (با توجه به تعداد بیماران در هر روز) دستگاههای آندوسکوپی و به خصوص ضمائم آن (چون فورسپس بیوپسی، ظرف آب، محافظ دندان) موجود باشد تا در حالی که یک دستگاه در حال ضدعفونی است با دستگاه دیگر بتوان کار کرد.

استریل ابزار جراحی در بیمارستان

مراحل استریلیزاسیون ابزار در بیمارستان

در این فیلم آموزشی کلیه مراحل لازم جهت شستشو، ضد عفونی، بسته بندی وی پک و فرآیند استریل توسط دستگاه اتوکلاو نمایش داده می شود.
شستشو ابزار جراحی

نحوه شستشو ابزار جراحی در بیمارستان

در این ویدیو آموزشی نحوه صحیح شستشو ابزار جراحی در بیمارستان و سایر مراکز درمانی توضیح داده می شود.